دوشنبه 20 آذر 1396

Monday 11 December 2017

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/داده پو/تاریخی: وقتی سفارت ترکیه در تهران اشغال شد

تاریخی: وقتی سفارت ترکیه در تهران اشغال شد

 چهارشنبه, 29 شهریور 1396    15:59    سرویس آسیا

اینترنشنال- سرویس آسیا/ مرور برخی رویدادهای سیاست خارجی ایران در سالهای گذشته می تواند به فهم بهتر آن کمک شایانی کند‌، به ویژه انکه این رویداد از زبان دست اندرکاران این حوزه و کسانی که مستقیما در آن درگیر بوده اند بیان شود. اینترنشنال می کوشد در قالب سرویس داده پو داده هایی را از روند تحول در سیاست خارجی ایران بدون شرح و تفسر منتشر کند‌.

نخستین مطلب از این نوع از کتاب خاطرات سید محمد صدر که سالها در سیاست خارجی جمهوری اسلامی نقش آفرین بوده انتخاب شده است، خاطره ای که مربوط به اشغال سفارت ترکیه در تهران و پیامدهای پس از آن است. این کتاب تحت عنوان «انقلاب و دیپلماسی» منتشر شده است. او می نویسد:

در زمینه سیاست خارجی، یک نکته بسیار بسیار مهم درباره شهید رجایی و مواضع ایشان بگویم و آن ملاقات با سفیر ترکیه به مناسبت سالگرد کشتار ارامنه در 24 آوریل (4 اردیبهشت) بود. ارامنه ایران و بلکه تمام ارمنی های دنیا معتقدند که در سال 1915م دولت عثمانی، ارامنه ترکیه را قتل عام کرده است و به همین دلیل هرساله در این روز علیه دولت عثمانی که البته الان دولت ترکیه به جای آن قرار دارد تظاهرات می‌‌کنند. در ایران پیش از انقلاب، رژیم شاه اجازه چنین تظاهراتی را به ارامنه نمی‌داد و در این سیاست محکم و جدی بود؛ اما پس از انقلاب و با توجه به آزادی هایی که انقلاب برای مردم به ارمغان آورده و همه گروه‌‌ها از جمله ارمنی های ایران خودشان را در انجام فعالیت‌‌هایشان آزاد می‌‌دیدند با مجوزی که از وزارت کشور گرفته بودند می‌‌خواستند با تظاهرات، این اعتراض و خواسته تاریخی خود را به نمایش بگذارند. تظاهرات ارامنه به لحاظ قانونی بی‌‌اشکال شروع شد اما در ادامه مشکلاتی ایجاد کرد.

به لحاظ قانونی و عقلایی در همه کشورهای آزاد که دمکراسی حاکم است، تظاهرات بدین ترتیب است که تظاهرکنندگان در این مواقع تا نزدیکی سفارت، جایی که وزارت کشور به آنها اجازه داده است، تظاهرات می‌‌کنند، شعار می‌‌دهند و چنانچه پیام، نامه یا یادداشت اعتراضی داشته باشند یک نفر از میان جمع به نمایندگی آن یادداشت یا پیام را به سفارتخانه مورد نظر تسلیم می‌‌کند و در این میان پلیس نیز از آن سفارت‌‌خانه حفاظت می‌‌کند. این روش در فضایی دمکراتیک به همین ترتیب عمل می‌‌شود، اما از آنجا که این تظاهرات جزو نخستین تظاهرات در جمهوری اسلامی بود و در واقع دولت تجربه لازم را نداشت و از طرفی خواسته‌‌های انباشته شده ارمنی‌ها طی این سال‌ها، تظاهرات را از مسیر قانونی‌‌اش منحرف کرد و منجر به حمله به سفارت، شکستن شیشه‌‌ها، گروگان‌‌گیری دیپلمات‌‌های ترکیه و خلاصه اشغال سفارت گردید.

این اعتراض و خواسته تاریخی همان اندازه که برای ارمنی‌ها مهم و حساس بود برای دولت ترکیه نیز حساس و پراهمیت بود؛ چرا که این دولت ارامنه را یکی از دشمنان اصلی خود می‌‌دانست. ارمنی‌ها در طول سالهای بعد از آن کشتار تعداد زیادی از دیپلماتهای ترکیه را در نقاط مختلف دنیا ترور کرده و کشته بودند، بنابراین ضدیت موجود، طرفینی و هر دو طرف مناقشه نسبت بدان قضیه حساسیت داشتند. اما این همه ماجرا نبود؛ بلکه در این شرایط روابط ایران و ترکیه نیز در شرایطی بسیار حساس و خطرناک قرار داشت. در آن زمان شایع بود که گارد جاویدان در مرز ترکیه با ایران توسط آمریکایی‌ها، آموزش می‌‌بینند و مترصد فرصتی مناسب هستند تا وارد ایران شوند و دردسری جدی برای ایران و نظام جمهوری اسلامی ایجاد کنند. این شایعه بدان معنا بود که مرز ترکیه با ما، مرزی ناامن است. از طرفی کشور نیز در جنگ با عراق بود و مجموع همه این موقعیت‌‌ها، موضوع مورد نظر را حساس‌‌تر می‌‌کرد.

روزی که هنوز سفارت ترکیه در اشغال بود، سفیر ترکیه از آقای رجایی درخواست ملاقات کرد و ایشان بلافاصله با آن موافقت کرد. مترجم آقای رجایی در این دیدار دکتر ابوالقاسم اجتهادی کاردار ما در ترکیه بود که ترکی استانبولی می‌‌دانست. من نیز در جلسه حضور داشتم و صورت جلسه می‌‌نوشتم. جلسه آموزنده‌‌ای برایم بود. آن زمان هنوز به وزارت خارجه منتقل نشده بودم و نمی‌‌دانستم که در آینده به کارهای دیپلماتیک خواهم پرداخت و این دیدار چه درسی به من خواهد داد.

سفیر ترکیه پس از حضور در نخست وزیری و بعد از تعارفات اولیه، گفت که پیامی کتبی از دولتش دریافت کرده تا برای نخست‌‌وزیر قرائت کند. در عرف دیپلماتیک، پیام کتبی بدون تحویل به طرف مقابل، زمانی ارائه می‌‌شود که مطالب بسیار مهمی در آن پیام قرار دارد و حتی بعضا ممکن است مطالب تند، خشن و غیر دیپلماتیک باشد که هیچ سفیری به خود اجازه نمی‌‌دهد به آن لحن سخن بگوید.

وقتی به آن سفیر مأموریت می‌‌دهند که پیام کتبی دولت متبوعش را مطرح کند، او دیگر از خود مطلبی نمی‌‌گوید. با این پیش‌‌فرض، سفیر شروع به خواندن پیام کرد و دکتر اجتهادی هم‌‌زمان ترجمه می‌‌کرد. مضمون پیام سفیر این بود که دولت ترکیه ضمن احترام برای دولت ایران به اطلاع می‌‌رساند که در شرایط فعلی سفارت ما در تهران اشغال شده است و دیپلمات‌های ما گروگان گرفته شده‌‌اند و همان طور که شما می‌‌دانید طبق قوانین بین‌‌المللی، دولت ایران مسئول امنیت و حفاظت از سفارتخانه و دیپلمات‌‌های ما است. بنابراین از شما می‌‌خواهیم که هرچه سریع‌تر سفارتخانه را از اشغال تروریست‌ها خارج کنید و کسانی را که به گروگان گرفته شده‌‌اند، آزاد نمایید. در پیام دولت ترکیه به طور مشخص لغت «تروریست» به کار رفته بود. در واقع آنها ارمنی‌ها را تروریست می‌‌خواندند.

تا اینجای پیام که اشاره کردم حرف بدی زده نشد. مهم بود اما حرف بدی نبود، اما وقتی پیام به اینجا رسید، خیلی بد شد و آن این که اگر دولت ایران توان برقراری امنیت و حفاظت از سفارت را ندارد، دولت ترکیه اکنون یک فروند هواپیما آماده پرواز نموده تا کماندوهای خود را برای حفاظت از سفارتخانه روانه تهران کند تا امنیت تأمین گردد و این نیازمند اجازه پرواز از طرف دولت ایران است تا هواپیما از ترکیه حرکت کند و سفارتخانه‌‌مان را در تهران از اشغال خارج کند‌.

این پیام به لحاظ دیپلماتیک خیلی اهانت آمیز بود و لازم بود که آقای رجایی طوری به این پیام پاسخ دهد که هم مشکل حل شود، هم بحران تازه‌‌ای بروز نکند و هم تندی پیام را با قدرت و از موضع برتر پاسخ دهد. شرایط بسیار سخت بود و من مدام در این فکر بودم که آقای رجایی چه می‌‌خواهد بگوید که همه این موارد در آن پاسخ لحاظ شده باشد.

پیام که توسط سفیر قرائت شد، آقای رجایی گفت: «بسم الله الرحمن الرحیم» و شروع کرد. ایشان بعد از تعارفات اولیه، سفیر را خطاب قرار داد که؛ آقای سفیر شما سفیر کشور همسایه‌‌ای هستید که البته ما برای ارتباط با آن همسایه اهمیت زیادی قائل هستیم. در عین حال من نیز نخست‌‌وزیر جمهوری اسلامی ایران هستم و شما به خوبی می‌‌دانید که وقتی یک سفیر بخواهد با نخست وزیر ملاقات کند باید در خواست خود را به وزارت امور خارجه بدهد تا پس از بررسی و موافقت این درخواست به نخست‌‌وزیری ارسال شود. در آنجا نیز باید بررسی شود و چنانچه با درخواست ملاقات موافقت شد، وقتی به شما اختصاص یابد و شما می‌‌دانید این روند بیش از یک هفته به طول خواهد انجامید و این درحالی است که شما دو ساعت پیش‌‌تر درخواست ملاقات کرده‌‌اید و من این وقت را به شما داده‌‌ام و این نشان‌‌دهنده اهمیتی است که ما برای رابطه با ترکیه قائل هستیم.

با این ادبیات، آقای رجایی ابتدا موقعیت و جایگاه خود و سفیر ترکیه را تشریح کرد، ضمن اینکه منتی نیز بر سر سفیر گذاشت که در این فرصت اندک او را پذیرفته است. بعد از این گوشزد، ایشان اشاره کرد، ما برای حفاظت از سفارتخانه شما در آن محل پلیس مستقر کرده بودیم و اینکه ارمنی‌های ایران خواسته‌‌هایی دارند و می‌‌کوشند این خواسته‌‌ها را مطرح کنند؛ اگرچه حق حمله به سفارتخانه و اشغال آن را نداشته‌‌اند. این اتفاق اولین بار است که رخ می‌دهد و بدان علت است که پلیس کافی در محل حاضر نبود ولی اکنون افراد لازم وارد کار شده‌اند و در تلاشیم که زودتر این غائله خاتمه پیدا کند.

در همین زمان که آقای رجایی در حال گفت‌‌و گو بود، گزارش لحظه به لحظه نیز دریافت می‌شد. خسرو تهرانی، معاون امنیتی نخست وزیر لحظه به لحظه وارد اتاق ملاقات می‌‌شد و گزارش کوتاه و مکتوب خود را ارائه می‌‌داد و مجددا باز می‌‌گشت. در آخرین بار، خسرو تهرانی یادداشت کوچکی آورد و در مقابل آقای رجایی گذاشت. ایشان پس از مطالعه اعلام کرد؛ من خوشحالم که به شما بگویم اشغال سفارت به پایان رسیده و تمام افراد از آنجا خارج شده‌‌اند و سفارت به همراه دیپلمات‌های ترکیه در امنیت و آزادی کامل هستند و جمهوری اسلامی وظیفه خود را به انجام رسانید. دیگر مشکلی وجود ندارد.

آقای رجایی گاهی لبخندهای خاص و معناداری می‌‌زد و در آنجا نیز وقتی سخنانش به اینجا رسید که «دیگر مشکلی وجود ندارد» سرش را با لبخند بالا گرفت و گفت: «اما در مورد آن هواپیما و کماندوهایش که گفته بودید، من آن مطلب شما را نشنیده می‌گیرم و فکر می‌‌کنم که اصلا چنین چیزی گفته نشده است» و ملاقات همین جا تمام شد.

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته