پنجشنبه 23 آذر 1396

Thursday 14 December 2017

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/کردستان عراق: از الگوی موفق اقلیم تا آینده مبهم دولت

کردستان عراق: از الگوی موفق اقلیم تا آینده مبهم دولت

  • اصلی‌ترین استدلال رهبران کرد برای برگزاری همه پرسی و رد بدیلهای مطرح شده آن بود که آنها گزینه‌ها و راههای مختلفی مانند خودمختاری و فدارلیسم را در قالب عراق آزموده‌اند، اما این تجارب ناموفق بوده و مجبورند تا کشور مستقلی تشکیل دهند.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  شنبه, 08 مهر 1396    22:15    سرویس آسیا

اختصاصی اینترنشنال- سرویس آسیا/ برگزاری همه پرسی استقلال در کردستان عراق که با رای مثبت همراه شد، یکی از تحولات مهم منطقه‌ای در مرحله کنونی محسوب می‌شود. برگزاری این همه پرسی به رغم مخالفتهای شدید داخلی، منطقه‌ای و بین المللی و نگرانیهای موجود نشانگر اهمیت بالای این موضوع و اثرات بالای آن بر نظم سیاسی و شرایطی امنیت عراق و تمامی منطقه است. همه پرسی استقلال کردستان با پافشاری رهبران کرد و شادمانی مردم کردستان عراق در حالی صورت گرفت که کردها هر گز نمی‌توانند ابهام و نگرانی در مورد آینده خود را پنهان کنند. شاید اگر فشارهای منطقه‌ای و بین المللی بر رهبران کرد در ماههای گذشته و قبل از تبدیل شدن همه پرسی به موضوعی عمومی انجام شده بود حتی شخصیت جاه طلبی مانند مسعود بارزانی نیز تعویق یا توقف آن را نسبت به برگزاریش در چنین شرایطی ترجیح می‌داد. اما هنگامی که همه پرسی با حیات سیاسی شخص و حزب بارزانی و امید قومی کردها گره خورد، رهبران کرد ناگزیر شدند آن را در شرایطی پرفشار برگزار کنند و با ابهام و نگرانی بیشتر به آینده چشم بدوزند.

اصلی‌ترین استدلال رهبران کرد برای برگزاری همه پرسی و رد بدیلهای مطرح شده آن بود که آنها گزینه‌ها و راههای مختلفی مانند خودمختاری و فدارلیسم را در قالب عراق آزموده‌اند، اما این تجارب ناموفق بوده و مجبورند تا کشور مستقلی تشکیل دهند. ضمن اینکه کردها برای پیشبرد برنامه‌های خود و جلب نظر موافق بازیگران مختلف، بر این تاکید دارند که دولت کردی در عراق الگویی موفق خواهد بود و این دولت برای هیچ کس تهدید محسوب نخواهد شد و آنها دوست دارند تا روابطی حسنه با تمامی همسایگان و از جمله دولت بغداد داشته و مشکلات خود را از طریق گفتگو حل و فصل کنند. استدلال‌ها و گزاره‌هایی که به هیچ وجه از سوی بغداد و همسایگان عراق و حتی جامعه بین الملل مورد پذیرش نیست و سیاستهای کردی به عنوان تهدیدی برای منطقه و عامل مهمی برای بی ثباتی محسوب می‌شود.

در شرایط جدید پس از همه پرسی، کردستان عراق از تجربه فدرالی یا حیات سیاسی به عنوان اقلیم کردستان عبور کرده و تمامی سیاستهای خود را در راستای اعلام استقلال طراحی می‌کند. در این شرایط وارسی گذشته کردستان به خصوص از سال 2003 به بعد و گمانه زنی درباره آینده آن می‌تواند اهمیت بالایی در فهم وضعیت کردستان عراق به عنوان یک بررسی موردی از موفقیت یا عدم موفقیت و بحران در منطقه پرآشوب خاورمیانه باشد.

به اعتقاد نگارنده، بر خلاف ادعاهای رهبران کرد تجربه اقلیم کردستان به رغم تمامی چالشها و مشکلاتش تجربه‌ای به نسبت موفق در منطقه‌ای بود که مشکلات و چالشهای مختلفی در کشورهای آن و در سطح منطقه‌ای وجود دارد. چرا که تلاشهای کردی و نگاه و شرایط دولت جدید فدرال- دموکراتیک بعد از سقوط حکومت صدام در عراق باعث ایجاد فرصتهای مهمی برای کردها شد تا ساختار سیاسی و اقتصادی خاص و تا حد زیادی موفق را در شمال این کشور ایجاد کنند. کردها در این دوره توانستند از موقعیت بالایی در ساختار قدرت دولت مرکزی برخوردار شوند و ریاست جمهوری و پستهای وزارتی متعددی را در دست داشته باشند. آن‌ها توانستند اقلیم کردی با ویژگیهای شبه دولتی را به صورتی قانونی در قانون اساسی عراق مصوب کند و به حیات سیاسی و اقتصادی شبه مستقلی دست یابند. در این سالها هر چند اختلافاتی بین اربیل و بغداد وجود داشت اما در مجموع اقلیم کردستان در حال تبدیل شدن به الگویی موفق از همزیستی یک گروه قومی در چهارچوبی ملی در منطقه پرمناقشه خاورمیانه بود.

اما اینکه در مرحله جدید پس از همه پرسی تلاش کردها برای ایجاد دولت کردی با چه نتایجی همراه خواهد شد با ابهامات و تردیدهای بسیاری روبروست و حداقل اینکه بسیار نامشخص و نگران کننده است. بررسی شرایط موجود نشان می‌دهد که نشانه‌های کمی وجود دارد که بتواند ما را نسبت به موفقیت در ایجاد و موفقیت دولت کردی در شمال عراق امیدوار کند. البته این موضوع به معنای بی تفاوتی و کنارگذاشتن گزینه‌های احتمالی در خصوص تحولات کردستان نیست. در سطح داخلی عراق هر چند آینده سه استان اقلیم کردی برای بغداد اهمیت کمتری دارد، اما بغداد در خصوص مناطق مورد مناقشه حاضر به کوتاه آمدن نیست. ضمن اینکه در شرایطی که فضای منطقه‌ای و بین المللی ضد اربیل تشدید شده است، مقامات عراق به طرف اتخاذ واکنشهای شدیدتری در مقابل تجزیه این کشور رفته‌اند. بر این اساس ترسیم مرزهای جنوب کردستان یکی از اصلی‌ترین مشکلات رهبران کرد است که می‌تواند با منازعات و هزینه‌های بسیاری همراه باشد. در سطح منطقه‌ای بجز اسرائیل که خواستار تبدیل کردن موضوع کردی به مشکل اصلی منطقه است، هیچ بازیگری با ایجاد دولت کردی موافق نیست. مهم‌تر اینکه دولت کردی موفق در شمال عراق تهدیدی جدی برای همسایگان و عاملی برای بازتعریف مرزهاست. بر این اساس هماهنگی و همکاری همسایگان عراق کافی است که به افزایش چالشها و مشکلات کردها بیانجامد و وضعیتی به مراتب ناگوارتر از شرایط پیشین را برای کردهای عراق ایجاد کند.

در مجموع می‌توان گفت در شرایطی که اقلیم کردستان می‌توانست به عنوان الگویی موفق در منطقه‌ای آشوب زده تبدیل شود و با باقی ماندن در قالب عراق فدرال با اختیاراتی ویژه به رشد و توسعه بیشتر برسد، اکنون در وضعیتی است که آینده آن مبهم و نگران کننده است. بر این اساس این همه پرسی و تلاش کردها برای استقلال نه تنها می‌تواند برای خود کردها نتایج معکوسی داشته و باعث نابودی دستاوردهای دوره پس از صدام شود، بلکه می‌تواند دوره جدیدی از بحران و ناامنی را برای تمامی منطقه ایجاد کند. اما در پایان در صورتی که رهبران کرد بتوانند از اصرار بر استقلال دست بکشند و استقلال را تنها راه نجات و موقیت قلمداد نکنند، هنوز می‌توان به گزینه‌های دیگری مانند کنفدرالیسم نیز به عنوان گزینه‌ای میانی نیز فکر کرد. هر چند موضوعی مانند کنفدرالیسم نیز خود با پیچیدگی و دشواریهای بسیاری همراه خواهد بود.

 

*دکتر علی اکبر اسدی، هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی، کارشناس خاورمیانه و مسائل عراق

telegram channel

درباره نویسنده

علی اکبر اسدی

علی اکبر اسدی

  • هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
  • پژوهش‌گر غرب آسیا
  • تماس: asadi@theinternational.ir

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته