جمعه 1 تير 1397

Friday 22 June 2018

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/حیات مجدد اکو

حیات مجدد اکو

نویسنده :  پنج شنبه, 05 اسفند 1395    01:11    سرویس نگاه از بیرون

اختصاصی اینترنشنال-سرویس غرب آسیا/ مطابق برنامه اعلام شده قرار است در ١١ اسفند ١٣٩٥ ( ١مارس ٢٠١٧)، اجلاس سران سازمان همکاری-های اقتصادی" اکو" ، پس از توقفی ٦ ساله در پاکستان برگزار گردد . این خبر مسرت بخشی برای منطقه ما خواهد بود.
اگر به تاریخ این سازمان بنگریم زمینۀ اهمیت آن در وضعیت فعلی روشن‌تر خواهد شد. با انقلاب اسلامی در ایران و تعلیق فعالیت سازمان عمران منطقه‌اي (RCD) و سپس علاقه ایران به جدا شدن از دو کشور "وابسته" به آمریکا یعنی ترکیه و پاکستان در سال 1359 سازمان مزبور منحل اعلام شد .
اما اندکی بعد و به دنبال بلوغ افکار انقلابی، موضوع همکاری‌های منطقه‌ای در سیاست‌های کشور ارزش بیشتری پیدا کرد و روابط با همسایگان خصوصا آنها که به هر نحوی در خلال جنگ ایران و عراق ابزاری برای خروج از محاصره و تنگنا بودند در اولویت وچارچوب مشخص‌تری قرار گرفت. در نتیجه با پیگیری وزارت خارجه ایران و حمایت طبیعی ترکیه و پاکستان بار دیگر از سال 1363 ساختاری تحت عنوان «سازمان همکاری اقتصادی» (اکو) برای تقویت و توسعه همکاری بین سه کشور ایران، پاکستان و ترکیه بنا نهاده شد. چند سال بعد با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال شش جمهوری در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز ، این فرصت در اختیار بنیانگذاران " اکو " قرار گرفت که با پذیرفتن اعضای جدید، سازمان را گسترش دهند.
اهمیت آسیای میانه در تنظیم قدرت جهانی بر هیچ یک از قطب‌های قدرت جهانی پوشیده نیست :
چین این کشورها را به عنوان یک منطقه حائل بین خود و روسیه در نظر گرفته و تلاش دارد که ضمن داشتن سلطه انحصاری بر بازار این کشورها ؛ و گسترش نفوذ خود به این کشور های محصور در خشکی خود را بعنوان ناجی و حامی اقتصادی معرفی کند . از نظر چین "سازمان همکاری شانگهای" می تواند کلیه نیازهای امنیتی و سیاسی و اقتصادی این کشور ها را تامین نماید .
از سوی دیگر روسیه هم با احساس نوستالژیکی به قدرت گذشته خود علاقمند است این کشورها را در مدار سیاسی و امنیتی خود قرارداده و با تشکیل «اتحادیه اقتصادی اوراسیا» پیوستگی مزبور را بار دیگر با ساختاری نوین و حتی به شکلی رقیق، اعاده نماید .
اما جدا از آذربایجان که توانسته خود را با «نظام بین الملل» مورد نظر خود تعریف نماید ؛ سایر کشورهای آن منطقه برای حفظ استقلال سیاسی مورد علاقه خود باید توانایی ارتباط با خارج از منطقه را جدا از حوزه نفوذ چین و روسیه داشته باشند . لذا غرب نیز به موازات اقدامات فوق تلاش¬ دارد راه‌های جایگزینی برای کاهش نفوذ چین و روسیه در آن منطقه پیش پای این کشور ها قرار دهد . طرح-های غربی بیشتر روی بی‌طرف کردن سیاسی قزاقستان و تبدیل آن به یک " سوئیس دوم " در آسیای مرکزی تمرکز کرده و این کشور را تشویق می‌کنند به ویژه با توجه به منابع مالی مناسبی که در اختیار دارد از طریق ساخت یک پل روی دریای خزر، مسیری ارتباطی با آذربایجان را فراهم کند. عمده تلاش غرب در این نکته نهفته است که قزاقستان به نحوی به آذربایجان و از آن طریق به گرجستان و نهایتا به اتحادیه اروپا و به ناتو متصل شود. در صورت تحقق این امر، عملا ناتو تئوری "هارتلند " مکیندر را به شکل دیگری بازتعریف خواهد کرد. البته این سیاست باعث بروز درگیری های زیاد در منطقه خواهد شد و تحقق آن دور از ذهن است.

در چنین زمینه‌ای «اکو» می تواند برای کشورهای آسیای مرکزی راه خروجی غیر از روسیه و چین پیشنهاد دهد؛ راه خروجی که برخلاف طرح های غربی حساسیت این دو قدرت بزرگ را نیز برنخواهد انگیخت .
در حقیقت می‌‌توان ظرفیت واقعی «اکو » به‌ عنوان مجموعه‌ای که هیچ کدام قدرت و توانایی برتری طلبی و هژمونی نسبت به یکدیگر ندارند و تنها می‌توانند همکاری‌هایی هم‌پایه و مکمل با یکدیگر داشته باشند به این صورت دسته‌بندی کرد:
١: اکو می تواند استقلال نسبی سیاسی کشورهای آسیای مرکزی را از قدرت‌های بزرگ و فرا‌منطقه‌ای چین، روسیه و آمریکا تأمین نماید .
٢: همبستگی منطقه¬ای را تضمین می‌کند. از آنجا که افراط‌گرایی در این منطقه با افراط‌گرایی در مناطق عربی متفاوت است، در قالب «اکو» می‌توان مبارزه با افراط گرایی در منطقه را بدون دخالت و سو استفاده کشورهای بزرگ به پیش برد.
٣: با " اکو " امکان به وجود آوردن توسعه هماهنگ در منطقه و جلوگیری از مهاجرت بی‌سرانجام اتباع کشورهای عضو به کشورهای خارج از منطقه فراهم می‌شود.

در سال‌های گذشته و در سایه سیاست ها و فشارهای آمریکا که از سیاست «هر انتخابی بدون ایران» حمایت می کرد، توجه به «اکو» از سوی اعضا کم و کمتر شد و این مجموعه تا حد زیادی به محاق رفت. از همه مهم‌تر آنکه خود ایران نیز پیگیری همکاری های منطقه ای در قالب " اکو" را از اولویت خود خارج کرد و این سازمان در ٦-٧ سال گذشته نتوانست هیچ اقدام جمعی را به نفع منطقه سازمان دهد.
تشکیل دوباره اجلاس سران در پاکستان هرچند احتمالاً در سایه همبستگی روز افزون چین و پاکستان انعطاف به سود یکی از قدرتهای بزرگ را به همراه خواهد داشت اما در عین حال می تواند بار دیگر کشور‌های منطقه را به هم نزدیک کند. راه‌حل‌های منطقه‌ای تنها راه مبارزه با مشکلات منطقه از مواد مخدر گرفته تا رفع فقر و از افراط گرایی گرفته تا توسعه سیاسی را به همراه خواهد داشت.
«اکو» در وضعیت فعلی می‌تواند در دو سطح مورد توجه قرار گیرد. نخست ارتباط بین ایران، ترکیه و پاکستان به عنوان بنیان‌گذاران و دیگری امکاناتی که "اکو " به صورت استراتژیک در اختیار کشور‌های آسیای مرکزی قرار می‌دهد .
حاصل اینکه مسئولین سیاسی کشور باید «بازاریابی مجدد» «اکو» را به ترکیه و پاکستان در مرحله اول و سپس به کشورهای آسیای مرکزی توصیه کنند و سپس به اعضای مردد نشان دهند که این سازمان می-تواند تأمین‌کنندۀ نیازهای سیاسی و تا حدودی اقتصادی آنها باشد.
در نهایت نکته نهایی که باید مورد توجه قرار گیرد این است که رقابت ایران و ترکیه در "اکو " اگرچه سازنده نیست اما از سایر انتخاب‌ها برای صلح منطقه‌ای و جهانی مفید‌تر است .

telegram channel

درباره نویسنده

حسین ملائک

حسین ملائک

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته