جمعه 28 مهر 1396

Friday 20 October 2017

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/آستانه 6: تلاش ترکیه برای ترغیب ایران و روسیه به آغاز عملیات سپر فرات 2

آستانه 6: تلاش ترکیه برای ترغیب ایران و روسیه به آغاز عملیات سپر فرات 2

  • .تقریبا یک سال پیش ترکیه برای عقب نشینی گروه های معارض تحت حمایت خود در نبرد حلب، نقش سازنده ای را برعهده گرفت. نقشی که در مقابل آن چراغ سبز ورود به الباب و شروع عملیات سپر فرات در محور اعزاز- جرابلس را از روسیه و ایران دریافت کرد. براساس مفاد دور ششم مذاکرات آستانه (24 شهریورماه) سناریوی مشابهی در حال وقوع است. با این تفاوت که ترکیه با اعلام آمادگی برای حضور عملیاتی در ادلب به دنبال گرفتن چراغ سبز از ایران و روسیه برای ورود مستقیم نظامی به کانتون کردنشین عفرین است.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  شنبه, 01 مهر 1396    16:23    سرویس آسیا

اختصاصی اینترنشنال- سرویس آسیا/ تقریبا یک سال پیش ترکیه برای عقب نشینی گروه های معارض تحت حمایت خود در نبرد حلب، نقش سازنده ای را برعهده گرفت. نقشی که در مقابل آن چراغ سبز ورود به الباب و شروع عملیات سپر فرات در محور اعزاز- جرابلس را از روسیه و ایران دریافت کرد. چنین نقش و جایگاهی در میدان تحولات سوریه برای ترکیه دو خروجی راهبردی عمده داشته است؛ از یک سو، در سایه ی همکاری های نظامی ارتش ترکیه و نیروهای ارتش آزاد سوریه از سناریوی پیشروی نیروهای ی.پ.گ و اتصال کانتون های کردی روژوا به عفرین ممانعت به عمل آورد و از طرف دیگر، به عنوان یک بازیگر تعیین کننده در آینده معادلات سیاسی و عملیاتی سوریه میزان چانه زنی و موقعیت خود را بویژه در برابر مواضع ایران و روسیه تثبیت کرد.

براساس مفاد دور ششم مذاکرات آستانه (24 شهریورماه) سناریوی مشابهی در حال وقوع است. با این تفاوت که ترکیه با اعلام آمادگی برای حضور عملیاتی در ادلب به دنبال گرفتن چراغ سبز از ایران و روسیه برای ورود مستقیم نظامی به کانتون کردنشین عفرین است.

در دور ششم مذاکرات آستانه، ترکیه، روسیه و ایران توافقاتی درمورد ایجاد مناطق امن جدید از جمله در استان ادلب در شمال این کشور امضا کردند. هيات هاي ايران، روسيه و ترکيه روز جمعه 24 شهریور با صدور بيانيه اي در نشست عمومي مذاکرات آستانه اعلام کردند که مناطق چهارگانه امن در سوريه مطابق تفاهم نامه چهارم ماه مي 2017 (14 ارديبهشت 96) ايجاد مي شود. قرار است در بخش¬هایی از شش منطقه غوطه شرقی، ادلب، حمص، حلب، حما و لاذقیه مناطق امن ایجاد شود. براساس این توافق سه جانبه، نیروهای ایران، روسیه و ترکیه در بخش هایی از این مناطق حائل نیروهای ارتش سوریه و نیروهای معارض دولت مستقر سوریه مستقر خواهند شد. بر اساس مذاکرات آستانه 6، مقرر شده است که طي 20 روز سه منطقه تحت کنترل در ادلب ايجاد شود که بر اين اساس منطقه غربي ادلب را که بزرگ ترين منطقه است، نيروهاي ترکيه در اختيار خواهند گرفت و نیروهای ایرانی و روسی نیز در جنوب شرق سوریه استقرار خواهند یافت.

800x 1

براساس منابع ترکی، در راستای حضور در اين منطقه نيروهاي ترکيه و روسيه در نيمه ماه اکتبر(اواخر مهرماه) عمليات مشترکي را عليه نيروهاي القاعده و ساير نيروهاي معارض حاضر انجام خواهند داد و براي اين امر روسيه نيز يک عمليات سه مرحله اي طراحي کرده است. با توجه به اين که از 138 کيلومتر خط مرزي نزديک به ادلب در مرزهاي ترکيه بيش از 120 کيلومتر در اختيار عناصر گروه تروريستي القاعده قرار دارد و روسیه به طور مستقيم نمي تواند وارد ادلب شود، نیروهای ترکيه عمليات نظامي عليه اين گروه های تروريستي را انجام خواهد داد.

در این راستا، ترکيه براي انجام عمليات نظامي در ادلب به عنوان نيروي ضامن صلح و حضور در مناطق بدون درگيري مورد اشاره در توافقنامه مذاکرات آستانه 6، در حال آماده سازي 6 هزار نيروي نظامي است. براساس ادعاهای روزنامه ینی شفق، ترکيه تا کنون بالغ بر هشت هزار نفر از نيروهاي موسوم به ارتش آزاد سوريه را آموزش داده و تجهيز و تسليح سه هزار نفر از اين افراد با تجهيزات و ماشين آلات لازم براي آغاز عمليات نظامي انجام شده است. طبق پیش بینی های کارشناسان نظامی ترک، بيش از پنج هزار نفر از نيروهاي معارض مورد حمایت ترکیه و عناصر ارتش آزاد سوريه در اين عمليات که در منطقه ادلب- لاذقيه- حماء اجرا مي شود، مشارکت خواهند کرد. درحال حاضر ارتش ترکيه در مرزهاي استان هاتاي در شمال غربي سوريه در حال جا به جايي نيرو است و قصد دارد از اين منطقه وارد عمل شود. بیش از 80 تانک و توپ زرهی ارتش ترکیه در استان هاتای که با استانهای ادلب و لاذقیه در سوریه هم مرز است، مستقر شده اند که در مرحله اول عدوات نظامی سنگین ترکیه در معبر مرز ریحانلی در استان هاتای مستقر و سپس با شروع عملیات مشترک با روسیه در داخل خاک ادلب مستقر خواهند شد.

از نگاهی دیگر، روسیه و ایران بار دیگر به دنبال بهره برداری از ظرفیت های ژئوپلتیکی، نظامی و پیوند سیاسی ترکیه با نیروهای معارض دولت سوریه برای عقیم کردن توانمندی های تخریبی نیروهای معارض مورد حمایت ترکیه و پاکسازی منطقه ادلب از نیروهای هیئت تحریرالشام منسوب به القاعده هستند. راهبردی که می تواند از وقوع فجایع انسانی دیگر در سوریه جلوگیری کند و زمینه های رسیدن به صلح و ثبات فراگیر در میدان آشوبناک سوریه را تسریع کند.

اما بدون تردید ترکیه در قبال برعهده گرفتن چنین نقش سازنده ای، سهمی را برای گسترش قلمرو نفوذ ژئوپلتیکی و سیاسی خود و همچنین مرتفع ساختن چالش های امنیتی ناشی از پیشروی کردهای پی. وای. دی در میدان تحولات سوریه طلب خواهد کرد. به احتمال زیاد این سهم طی نشست ها و مذاکراتی که هیات های نظامی و سیاسی ایرانی، روسی، و ترکیه در ماه های گذشته داشته اند، مشخص شده است. در صورت موفقیت آمیز بودن عملیات های ترکیه در ادلب و اقدامات سازنده میدانی ارتش این کشور، مقامات ترکیه چه خواسته ای از طرف ایرانی و روسی خواهند داشت؟ آیا ترکیه با مشارکت در عملیات ادلب به دنبال اخذ اجازه ورود به عفرین است؟ فرض نگارنده این است که طی مذاکراتی که خلوصی آکار، رئیس ستاد کل مشترک نیروهای مسلح ترکیه، با سرلشگر باقری و والری گراسیموف داشته است و همچنین براساس توافقات پشت پرده ی نشست اخیر آستانه، در صورت پاکسازی ادلب براساس عملیات مشترک نیروهای ترکیه، روسیه، و ایران، اجازه ورود ارتش ترکیه به منطقه عفرین در قالب عملیات سپر فرات 2 داده خواهد شد.

از زمستان سال جاری ارتش ترکیه بارها خواست خود برای ورود نظامی به ادلب را مطرح کرده است. چنین خواستی از سوی روسیه و ایران مورد پذیرش واقع نشده بود. تلاش ترکیه براین بود که از مرزهای شهرهای هاتای و کلیس عملیاتی یک جانبه را به سمت کانتون عفرین شروع کند. حتی ارتش ترکیه در چهار ماه گذشته چندین بار اداوت نظامی سنگین و نیروهای نظامی خود را در مرزهای شهرهای مذکور مستقر کرده و صرفاً به آتش توپخانه ای از مرزهای خود بسنده کرده بود. در اساس، کانتون عفرین که تحت تسلط منطقه خودمدیریتی حزب دمکراتیک کردهای سوریه (پی وای دی) و بازوی نظامی آن (ی پ گ) است، هدف اصلی شروع عملیات نظامی ترکیه در قالب عملیات سپر فرات 2 در سوریه است. هدفی که با تسلط ارتش ترکیه و نیروهای ارتش آزاد سوریه در جبهه اعزاز-جرابلس در کریدور الباب به سمت غرب تعبیه شده است. هدف راهبردی ترکیه جلوگیری از پیشروی و اتصال کانتون های شرقی کردها به کانتون غربی عفرین است که از طریق تسلط میدانی بر شهر تل رفعت به دنبال محاصره ی کامل عفرین است. درحال حاضر منطقه بین ادلب و خط آعزاز در اختیار نیروهای کردی ی.پ.گ است و ورود ارتش ترکیه به غرب ادلب وقوع چنین سناریویی را میسر و تسهیل می کند.

مقامات ترکیه از سوی دیگر، به منظور ارسال پیامی به مسعود بارزانی و همه پرسی 25 سپتامبر برای استقلال کردستان عراق، و همچنین تحت تاثیر قرار دادن افکارعمومی داخلی ترکیه نسبت به تحولات مسئله کردی در منطقه، تعجیل وافری برای ورود به عمیات ادلب و متعاقب آن کانتون کردی عفرین دارند. مسئله ای که در چگونگی جایگاه راهبردی ترکیه در ترسیم آینده معادلات سیاسی سوریه و چشم انداز انتخابات ریاست جمهوری قریب الوقوع ترک یه(2019) و بسیج نیروهای چندپاره داخلی بسیار تعیین کننده خواهد بود.

با فتح ظفرمندانه دیرالزور، پیشروی قابل توجه نیروهای ائتلاف بین المللی در پاکسازی عناصر داعش در الرقه و همچنین شروع قریب الوقوع عملیات مشترک روسیه، ایران، و ترکیه در ادلب و مناطق همجوار، بنظر می رسد که جنگ سوریه به روزهای پایانی خود نزدیک می شود. بعد از پاکسازی عناصر داعش و نیروهای تکفیری از شامات و متعاقب آن عدم وجود مشروعیت بین المللی برای حضور نیروهای ائتلاف بین المللی و بویژه آمریکا در خاک سوریه، چگونگی موافقت دولت مستقر سوریه با نیروهای کردی که بخش های وسیعی از سرزمین های شمال شرقی را در تسلط نظام خودمدیریتی خود دارند، چگونگی پاسخ دولت مرکزی به مطالبات سیاسی و سرزمینی کردهای سوری، و همچنین مواضع روسیه، آمریکا، ایران، و ترکیه نسبت به آینده نظام سیاسی سوریه، سوال هایی هستند که پاسخ به آنها نیازمند بررسی ظرفیت های همکاری راهبردی و چندجانبه بازیگران اصلی در میدان سوریه به ویژه سه گانه روسیه، ایران، و ترکیه می باشد.

در چنین وضیعتی، شرایط جاری در سوریه و آینده تحولات این کشور بیش از هر اقدامی به جبهه بندی های و ائتلاف سیاسی بازیگران متعارض بستگی دارد. همکاری های سیاسی و هماهنگی های نظامی در قالب عملیات های مشترک سه جانبه میان روسیه، ایران، و ترکیه به ویژه در یک سال گذشته موید وجود زمینه های لازم برای مشارکت راهبردی سه کشور مذکور در آینده معادلات سوریه می باشد. اما بدون تردید چالش ها و موانع ساختاری غیرقابل اغماضی نیز وجود دارند.

رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه یک روز قبل از نشست ششم آستانه اعلام کرد کشورش دربارۀ بحران سوریه با ایران و روسیه اختلاف نظر ندارد و برای حل و فصل بحران با این دو کشور همکاری بیشتری خواهد کرد. وی همچنین اذعان داشته است: «در حال حاضر روند امور در ادلب به نحوی پیش می رود که بر سر آن با روسیه توافق کرده بودیم. در دیدار با مقامات ایرانی نیز هیچ اختلافی وجود نداشت».

باوجوداین، روابط آنکارا با تهران و مسکو به ویژه در پرونده سوریه بیش از هر متغیری به مواضع آمریکا و متحدین ناتوی این کشور نسبت به اولویت های امنیتی و راهبردی منطقه ای ترکیه بستگی دارد. چنین برداشتی میان اتاق فکر سیاست خارجی ترکیه شکل گرفته است که ترکیه دیگر از جایگاه راهبردی در استراتژی خاورمیانه ای غرب و ناتو برخوردار نیست و همین مسئله آنها را به سمت برقراری مشارکت راهبردی با روسیه و ایران سوق داده است. تنش اخیر در روابط ترکیه با متحدین اروپایی، عدم توجه دولت ترامپ به مطالبات ترکیه در مسئله کردهای سوری و استرداد عاملین کودتای 15 جولای، و همچنین رشد فزآینده حس ضد آمریکایی میان افکار عمومی ترکیه، می تواند به عنوان پیشران های متمایل شدن ترکیه به سمت روسیه و ایران عمل کند. اما لازم به ذکر است که وقوع چند روندی به دگرگونی کامل در روابط ترکیه با غرب و نوع نگاه راهبردی روسیه به ترکیه بستگی دارد که پیش از این ترکیه را به عنوان یک قدرت میانه ی محرک، هزینه ساز و غیرقابل اعتماد تلقی می کرده است.

telegram channel

درباره نویسنده

ولی گل محمدی

ولی گل محمدی

  • دکترای روابط بین الملل
  • پژوهشگر حوزه خاورمیانه و ترکیه

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته