يكشنبه 27 مرداد 1398

Sunday 18 August 2019

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/نقش عربستان در سردی روابط ایران و تاجیکستان

نقش عربستان در سردی روابط ایران و تاجیکستان

  • تاجیکستان به دلیل مجاورت ژئوپلیتیکی با افغانستان و حضور بیش از 2000 نفر تاجیکی در داعش (به دلایل اقتصادی-اجتماعی و ایدئولوژیکی – مذهبی) نگران بازگشت آنها به کشور خود و تهدید امنیت ملی کشور است. بنابراین مبارزه با گروههای تروریستی با همکاری سایر کشورها مانند عربستان از اهمیت زیادی برای این کشور برخوردار است.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  یکشنبه, 18 تیر 1396    15:34    سرویس نگاه از بیرون

قاسم اصولی
اختصاصی اینترنشنال-سرویس آسیا/ عربستان با هدف تبدیل شدن از یک قدرت درجه دو به یکی از قدرت¬های برتر منطقه¬ای در آسیای مرکزی، راهبردهای اقتصادی و فرهنگی را در راستای مهار سایر رقبای منطقه¬ای به¬ویژه ایران در این منطقه به¬کار برده است. کشوری مانند تاجیکستان که از نظر اقتصادی در وضعیت نامساعدی قرار دارد بیشتر تحت تأثیر سیاست¬های عربستان قرار گرفته است. در این پژوهش کوشش شده است مهمترین عواملی که زمینه¬ساز نفوذ و تأثیرگذاری عربستان بر تاجیکستان شده است، بررسی شود. این عوامل را می¬توان در اختلاف ایران با تاجیکستان بر سر حزب نهضت اسلامی، تمایل تاجیکستان برای همکاری با عربستان برای مقابله با گروه¬های تروریستی، سرمایه¬گذاری عربستان در تاجیکستان و در نهایت مذهب مشترک دو کشور خلاصه کرد. در ادامه تلاش شده هر یک از این عوامل بصورت مجزا مورد بررسی قرار گیرد.

اختلاف ایران و تاجیکستان بر سر حزب نهضت اسلامی
در سال 2015، تاجیکستان حزب نهضت اسلامی این کشور را غیر قانونی و محی الدین کبیری رهبر این حزب را تروریست اعلام کرد. بعد از این مسأله دعوت ایران از کبیری برای شرکت در کنفرانس وحدت اسلامی و دیدار او با مقامات کشور در 29 دسامبر سال 2015، حساسیت تاجیکستان را برانگیخت و ایران را متهم به دعوت از رهبر حزب تروریستی کردند که مظنون به برنامه¬ریزی برای براندازی حکومت تاجیکستان بوده است. بعد از این واقعه، امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان از عربستان سعودی دیدار کرد هر چند این دیدار با برنامه¬ریزی قبلی و چند ماه قبل از اختلاف¬های پیش آمده بین ایران و تاجیکستان بود، ولی به¬دلیل اختلاف¬های این دو کشور با ایران معنای نمادین خاصی داشت. بنابراین اختلاف¬های ایران و تاجیکستان در ارتباط با حزب نهضت اسلامی، یکی از دلایل نزدیکی عربستان و تاجیکستان به یکدیگر بوده است.

تهدید ناشی از فعالیت گروه¬های تروریستی در این کشور
تاجیکستان به دلیل مجاورت ژئوپلیتیکی با افغانستان و حضور بیش از 2000 نفر تاجیکی در داعش (به دلایل اقتصادی-اجتماعی و ایدئولوژیکی – مذهبی) نگران بازگشت آنها به کشور خود و تهدید امنیت ملی کشور است. بنابراین مبارزه با گروه¬های تروریستی با همکاری سایر کشورها مانند عربستان از اهمیت زیادی برای این کشور برخوردار است. در همین ارتباط در سفری که امامعلی رحمان رئیس جمهور تاجیکستان در سال 2016 به عربستان سعودی داشت، مبارزه مشترک با داعش و احتمال عضویت تاجیکستان در ائتلاف ضدتروریستی 34 کشور به رهبری عربستان، از اهداف مهم این سفر اعلام شد. این موضوع زمینه¬ساز همراهی بیشتر تاجیکستان با عربستان در ایجاد تنش بیشتر با ایران ¬شده است. با این وجود، تاجیکستان به دلیل فشار و مخالفت روسیه با این ائتلاف و عضویت تاجیکستان در آن، مجبور به کنار گذاشتن این گزینه شد. دلیل این امر آن است که تاجیکستان به¬شدت به نیروهای نظامی روسیه برای تأمین امنیت مرزهای این کشور با افغانستان برای ممانعت از نفوذ گروه¬های تروریستی وابسته است.

سرمایه¬گذاری عربستان در تاجیکستان
تاجیکستان در ارتباط با توسعه انرژی، صنعت توریسم و حمل¬ونقل، نیاز به سرمایه¬گذاری خارجی دارد و در این زمینه تلاش کرده است سرمایه¬گذاران عربستان سعودی را به¬سوی خود جلب کند. در این ارتباط تاجیکستان ساخت نیروگاه برق آبی راغون را به عربستان واگذار کرده است. پیش¬بینی شده است این نیروگاه در سال 2018 به مرحله بهره¬برداری برسد. در صورت کامل شدن، این نیروگاه با ظرفیت 3600 مگاوات، تبدیل به یکی از بزرگترین نیروگاه¬ها در جهان خواهد شد و عرضه باثبات انرژی را برای کشورهای آسیای مرکزی فراهم خواهد آورد. علاوه بر این، صندوق توسعه عربستان از تقویت بخش حمل¬ونقل و نوسازی امکانات اجتماعی مانند بیمارستان¬های تاجیکستان حمایت کرده است و حدود 200 میلیون دلار هم برای ساخت ساختمان¬های دولتی و پارلمان تاجیکستان اختصاص داده است . علاوه بر این، بانک توسعه اسلامی عربستان، 108 میلیون دلار را برای ساخت بزرگراهی در شرق تاجیکستان اختصاص داده است. این سرمایه¬گذاری¬ها به¬ویژه در شرایط کنونی، به دلیل کاهش ارز آوری ناشی از کار کارگران تاجیکستان در روسیه، برای تاجیکستان بسیار مهم است، زیرا حدود 50 درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را درآمد ناشی از کار کارگران این کشور در کشورهای دیگر تشکیل می¬دهد و سهم روسیه در آن قابل توجه است. مجموعه این سرمایه¬گذاری¬ها به تقویت نقش عربستان در جهت¬دهی به سیاست خارجی تاجیکستان منجر شده است.

اشتراک بیشتر مذهبی عربستان و تاجیکستان
حدود 85 درصد مردم مسلمان تاجیکستان سنی مذهب و 5 درصد مسلمانان شیعه هستند. مردم پامیری از استان خودمختار گورنو-بدخشان به¬طور عمده شیعان این کشور را تشکیل می¬دهند. حدود 3 درصد از جمعیت این کشور را مسیحیان تشکیل می¬دهند که به¬طور عمده ارتدوکس روسی و ساکن دوشنبه پایتخت این کشور هستند. گروه¬های کوچکی از دیگر فرقه¬های مسیحی و همچنین یک جامعه کوچک یهودی در این کشور قرار دارند. همین عامل مذهبی و سنی بودن اکثریت جمعیت تاجیکستان زمینه¬ساز حضور و نفوذ بیشتر عربستان در تاجیکستان شده است و با وجود پیوندهای زبانی، فرهنگی و تاریخی ایران با تاجیکستان، مولفه مذهب سنی در تعارض با منافع ایران و در جهت منافع عربستان موثرتر عمل کرده است . مجموعه این عوامل باعث نقش موثر عربستان در شکل دادن به سیاست خارجی تاجیکستان نسبت به ایران شده است.

راهکارهای موجود برای بهبود روابط ایران و تاجیکستان
لازمه بهبود روابط و تأثیرگذاری بیشتر بر تاجیکستان، گام برداشتن در مسیر نیازمندیهای اقتصادی و امنیتی این کشور در قالب محورهای زیر است:

1) سرمایه¬گذاری بیشتر در تاجیکستان: تاجیکستان در ارتباط با توسعه توریسم، انرژی و حمل¬ونقل نیاز به سرمایه¬گذاری خارجی دارد و یکی از عوامل اصلی نفوذ عربستان سعودی در این کشور بحث سرمایه¬گذاری بوده است. ایران می¬تواند با سرمایه¬گذاری بیشتر در این حوزه¬ها در میان¬مدت این کشور را از یک رقیب تهدید کننده به یک متحد دوست در منطقه تبدیل کند و جهت¬گیری این کشور را از سمت عربستان به¬سوی خود تغییر دهد. با توجه به وجود پیوندهای تاریخی، فرهنگی و زبانی مشترک بین دو کشور، پتانسیل ایران برای گسترش روابط با این کشور بیشتر است.

2) کمک به تاجیکستان برای مقابله با تهدید¬های تروریستی: یکی از نگرانی¬های اصلی تاجیکستان موضوع بازگشت تاجیک¬هایی است که در منطقه آسیا با عضویت در گروه¬های بنیادگرای اسلامی به اقدام¬های تروریستی مبادرت می¬ورزند. مسأله بازگشت این افراد به کشور، تهدیدهایی را علیه امنیت ملی و تمامیت ارضی تاجیکستان متوجه می¬کند. همین مسأله در حوزه امنیتی عامل جهت¬گیری تاجیکستان به¬سمت عربستان و تلاش این کشور برای عضویت در ائتلاف مقابله با تروریسم به رهبری عربستان بوده است. با توجه به اینکه ایران از کشورهای پیشگام برای مقابله با فعالیت گروه¬های تروریستی بوده است، می¬تواند با کمک به رفع نیازهای امنیتی تاجیکستان گام اساسی را در راستای بهبود روابط با تاجیکستان بردارد.

3) تلاش برای حل اختلاف با تاجیکستان در ارتباط با حزب نهضت اسلامی: با توجه به اینکه تاجیکستان، حزب نهضت اسلامی این کشور را در لیست گروه¬های تروریستی قرار داده است، هرگونه اقدام تحریک¬آمیز ایران در ارتباط با این حزب می¬تواند به ایجاد تنش بین دو کشور منجر شود. برای مثال دعوت کبیری رهبر این حزب برای شرکت در کنفرانس وحدت اسلامی و دیدار با مقامات کشور، به ایجاد تنش بین دو کشور منجر شد و نتیجه آن را در نشست سازمان شانگهای در سال 2016 مشاهده کردیم که به وتوی پیشنهاد عضویت دایم ایران توسط تاجیکستان منجر شد. این موضوع علاوه بر ایجاد مانع برای عضویت ایران در شانگهای، زمینه¬ساز گرایش تاجیکستان به سمت عربستان نیز شده است. ایران باید از طریق مذاکره و گفت¬وگو زمینه را برای خارج شدن حزب نهضت اسلامی از لیست گروه¬های تروریستی تاجیکستان فراهم کند. در کنار مذاکره و گفت¬وگو، بهترین راه در ارتباط با این مسأله گسترش همکاری¬های اقتصادی است تا ابزار فشاری برای ایران علیه تاجیکستان فراهم شده و در کنار آن ایران باید از انجام اقدام¬های تحریک¬آمیز پرهیز کند.

4) افزایش مراودات تجاری ایران با تاجیکستان: محصولات پتروشیمی مانند پلي پروپيلن و انواع محصولات مصرفی و غذایی عمده محصولات صادراتی ایران را به تاجیکستان تشکیل می¬دهند. نقش اقتصادی ایران در زمینه صادرات به این کشور به دلایل میزان بالای واردات تاجیکستان، محصور در خشکی بودن و نداشتن ارتباطات بین¬المللی این کشور، ظرفیت قابل توجهی برای افزایش دارد. تاجیکستان به¬طور عمده انرژی، ماشین¬آلات، پوشاک، تجهیزات الکترونیکی، غلات، آهن، فولاد و کفش را از سایر کشورهای جهان وارد می¬کند. ایران می¬تواند با سرمایه¬گذاری بر تولید این کالاها (حداقل در ارتباط با پوشاک، کفش، غلات، آهن و فولاد) و افزایش کیفیت این محصول¬ها، میزان صادرات خود را به تاجیکستان افزایش دهد. افزایش مراودات تجاری با تاجیکستان زمینه¬ وابستگی این کشور به ایران و به¬تبع آن تأثیرگذاری بیشتر ایران بر جهت-گیری¬های این کشور را فراهم می¬کند.

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته