جمعه 28 مهر 1396

Friday 20 October 2017

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/تفاوت های سیاست خارجی عربستانِ محمد بن سلمان

تفاوت های سیاست خارجی عربستانِ محمد بن سلمان

  • با انتقال قدرت به محمد بن سلمان، اگرچه جهت سیاست خارجی عربستان تغییر نکرد اما ترکیب اشخاص تصمیم گیر و به تبعِ آن، نهادها و بوروکراسیِ سیاست خارجی این کشور تغییر کرده است. در نتیجه، مفروض دانستن تغییر در سیاست خارجیِ عربستان دور از واقعیت نیست.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  یکشنبه, 11 تیر 1396    21:26    سرویس آسیا

اختصاصی اینترنشنال-سرویس آسیا/ با خانه‌نشین شدنِ محمد بن نایف، ولیعهد سابق عربستان، و آغاز ولایتعهدیِ رسمیِ محمد بن سلمان، عربستان یکی از مهمترین چالش‌های داخلی، که اختلاف بر سر جانشینی است، را از سر گذراند. از دید برخی البته این چالش همچنان پابرجاست اما نشانه¬های چنین چالشی، حداقل در ظاهر، بروز نکرده است. از 37 شاهزادۀ حاضر در شورای بیعت، 34 شاهزاده با ولایتعهدیِ محمد بن سلمان موافقت کردند. نارضایتی برخی از شاهزاده¬ها و چهره¬های اصلی آل¬سعود البته کاملاً قابل تصوّر است. اما تبدیل شدنِ این نارضایتی¬ها به تحرّک سیاسی دور از انتظار است. بنابراین، عربستان تا اطلاع ثانوی از مسئلۀ جانشینی گذشت و سناریوهای دیگر در برابر قدرت¬گیریِ محمد بن سلمان، به سناریوهای ثانوی و مشروط به اما و اگرها تبدیل شد.

ابتنایِ ساختار تصمیم¬گیری در رژیم¬های اقتدارگرا بر فرد بدان معناست که ارتقای جایگاه بن سلمان بر ساختار تصمیم-گیری در عربستان اثرگذار خواهد بود. با تغییر در سطح ولایتعهدی، عربستان شاهد پادشاهیِ عملی و دوفاکتوی محمد بن سلمان است. پیش از این نیز بن سلمان با تکیه بر پادشاهیِ پدر، محوریتِ خود در ساختار تصمیم¬گیری را تثبیت کرده بود. با ارتقا به سطح ولایتعهدی اما این وضعیت رسمیّت یافت و وی در صف پادشاهی پس از ملک سلمان قرار گرفت. پرسش آن است که تغییری که محمد بن سلمان در سیاست خارجی عربستان به بار خواهد آورد چیست. البته فرض اولیۀ این سوال آن است که محمد بن سلمان در سیاست خارجی عربستان تغییر ایجاد خواهد کرد. در تحلیل سیاست خارجی، سه ضلعِ شخص تصمیم¬گیر، نهادهای تصمیم-ساز و جهت سیاست خارجی مثلّث تصمیم¬گیری در سیاست خارجی را شامل می¬شوند. با انتقال قدرت به محمد بن سلمان، اگرچه جهت سیاست خارجی عربستان تغییر نکرد اما ترکیب اشخاص تصمیم¬گیر و به تبعِ آن نهادها و بوروکراسیِ سیاست خارجی این کشور تغییر کرده است و در نتیجه مفروض دانستن تغییر در سیاست خارجیِ عربستان امری دور از واقعیت نیست.
بنابراین باید پرسش نخست را جدی گرفت. پاسخ البته مبتنی بر تجربۀ سال¬های حکمرانیِ ملک سلمان است. در این زمینه دو تحول عمده قابل تصور است. نخست در سطح شخص تصمیم گیر است. در سال¬های حکومت ملک سلمان، رقابتی جدی بر سر قدرت، که برخی از آن به جنگ قدرت تعبیر کرده اند، در درون عربستان در جریان بود. این رقابت محمد بن سلمان و محمد بن نایف و برخی دیگر از شاهزاده های سعودی را در بر می گرفت. سرریز این رقابت به سیاست خارجی به برخی سیاست های عربستان شکل و جهت می داد. به نحوی که در پاره ای از موارد از سیاست خارجی در راستای تحکیم جایگاه داخلی بهره گرفته می شد. برای نمونه، جنگ عربستان علیه یمن با مدیریت محمد بن سلمان و با هدف تحکیم جایگاه داخلی وی در رقابت با بن نایف آغاز شد و استمرار یافت. بنابراین قابل تصوّر است که با پایان رقابت¬های داخلی، بهره¬گیری از سیاست خارجی در این رقابت¬ها کاهش یابد. این می¬تواند از رفتارهای تهاجمی و غیرمتعارف ریاض به سود سیاستی متوازن¬تر بکاهد.
تحول دیگر در سطح بوروکراسی قابل طرح است. در این زمینه انتظار می¬رود بر سیاست خارجی عربستان در دورۀ جدید اثرگذار باشد، واقعیتِ تنزّلِ جایگاه نهادهای امنیتی در سیاست خارجی عربستان است. البته عربستان همچنان از دریچۀ امنیت داخلی به بسیاری از تحولات خارجی می¬نگرد اما کاهش نقشِ نهادهای امنیتی، می¬تواند رویکردهایی نوین از سوی ریاض به برخی از کشورها و پرونده¬های منطقه¬ای بروز دهد. در واقع حذف محمد بن نایف، به معنای حذف نقش سیاسیِ نهادهای امنیتی در کوتاه¬مدت است که از جمله تلاش¬های محمد بن سلمان برای مهار و کنترل آن¬ها را دربرمیگیرد. این خود فرصتی برای گشودنِ دریچه هایی تازه در تعامل با ریاض است. با این¬حال نباید در این زمینه بسیار امیدوار بود زیرا هدف اولیه کنترل اثرگذاریِ نهادهای امنیتی بر سازوکارهای انتقال و تثبیت قدرت است و تنها به صورتی تبعی می¬تواند بر سیاست خارجی تأثیر بگذارد.

تنها سطحی که اخبار تغییر در آن همچنان مسکوت ماند جهت سیاست خارجی عربستان است. این جهت همچنان در اتحاد با ایالات متحده و در تضاد با ایران است. تثبیت قدرت در درون عربستان به سود بن سلمان و نیز افزایش کنترل وی بر نهادهای امنیتی، می¬تواند اعتماد به نفس کافی را به وی برای تعامل با ایران به سبک و سیاقی متفاوت بدهد. در این شرایط می¬توان انتظار تغییر رویکردِ بن سلمان در قبال یمن به سوی پذیرش مصالحه با انصارالله را داشت. در سوریه نیز عربستان در چنین شرایطی سیاست فعلی خود، که مبتنی بر عدم درگیریِ گسترده است، را ادامه دهد. در مجموع، تثبیت قدرت در دست بن سلمان چنانچه به کنترل کنشِ تهاجمی عربستان بینجامد، امری که تحولات شخصی و بوروکراتیک تأیید می¬کنند، می¬تواند به سود ثبات منطقه¬ای ترجمه شود. جایگزین کردنِ «دیپلماسی به جای تهاجمِ نظامی و امنیتی» تحول عمده ای است که می توان امیدوار بود از مرحلۀ جدید در عربستان سر بر آورد.

telegram channel

درباره نویسنده

حسن احمدیان

حسن احمدیان

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته