جمعه 28 مهر 1396

Friday 20 October 2017

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/چشم انداز همه پرسی استقلال اقلیم کردستان عراق در فضای منطقه

چشم انداز همه پرسی استقلال اقلیم کردستان عراق در فضای منطقه

  • به نظر نمی آید که راهکارهای اندیشیده شده برای پایان دادن به بحران سیاسی اقلیم در نشست بتواند این مشکلات را حل کند. به خصوص که زمان برگزاری انتخابات ریاست اقلیم و پارلمان اقلیم را به صورت همزمان و پس از برگزاری همه پرسی تعیین کرده اند در حالی گوران خواهان برگزاری همزمان همه پرسی و دو انتخابات دیگر است چرا که معتقد است بارزانی در صدد موج سواری بر احساسات مردم پس از همه پرسی و انتخاب مجدد خود است. اینها تنها نمونه هایی از اختلافات شدید درون اقلیم است.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  سه شنبه, 23 خرداد 1396    21:54    سرویس آسیا

 عرفان پژوهنده

 اختصاصی اینترنشنال-سرویس آسیا/ پس از مدتها گمانه زنی بالاخره اقلیم کردستان عراق تاریخ برگزاری همه پرسی استقلال اقلیم از عراق را اعلام کرد. این خبر که پس از نشست برخی احزاب کُرد عراقی وطی بیانیه ای اعلام شد حاوی مطالب مهم دیگری هم بود. بر طبق این بیانیه احزاب حاضر در این جلسه بر سر چهار موضوع توافق کردند که عبارتند از:
1)روز 25/09/2017 بعنوان روز برگزاری رفراندوم کردستان اعلام شد.
2)از امروز به بعد تا زمان برگزاری رفراندوم احزاب و جریانات سیاسی بایستی برای فعال کردن مجلس و حل مشکلات موجود در اقلیم کردستان را در صدر برنامه های کاری خود قرار دهند.
3)تاکید بر بهبود وضعیت اقتصادی و بهتر ساختن وضعیت معیشت مردم، کارمندان و طبقات کم درآمد جامعه.
4) تشکیل شورای عالی رفراندوم به ریاست مسعود بارزانی رئیس اقلیم کردستان و همچنین تصمیم گرفته شد که کلیه احزاب سیاسی اقلیم تا تاریخ 12/06/2017 نمایندگان خود را برای شرکت در کمیته‌های ویژه که جهت رسیدگی به امور رفراندوم تشکیل خواهد شد معرفی نمایند.
از حاشیه های این جلسه حضور نیافتن حزب جنبش تغییر (گوران) بود که یکی از مهم ترین و اصلی ترین احزاب کردستان عراق است. پس از این بیانیه روزنامه ی «الشرق الاوسط» لندن طی گزارشی به نقل از یکی از مشاوران رئیس اقلیم کردستان عراق منتشر کرد که در آن هیمن هورامی گفته بود که همه پرسی در شهرهای کرکوک، خانقین، سنجار و مخمور نیز برگزار می گردد. این شهرها مناطق مورد مناقشه میان دولت مرکزی و اقلیم است. دولت اقلیم اعلام کرده است که این همه پرسی غیر الزام آور است و برای دانستن نظر مردم انجام خواهد گرفت. علی رغم برخی شرایط مساعد برای برگزاری همه پرسی، اقلیم با موانع بسیاری هم رو برو است که این سوال رابه ذهن متبادر می کند که چشم انداز برگزاری همه پرسی در فضای موجود چگونه است؟


کُردهای امپراتوری عثمانی پس از فروپاشی آن همواره در آرزوی تشکیل کشوری کُردی بوده اند و هرگز این چنین به تحقق آرزوی خود نزدیک نبوده اند. در سطح داخلی دولت مرکزی عراق توان سرکوب کامل آنها را بدون جنگی خونین ندارد و کُردهای عراق پس از حضور داعش در عراق و دریافت کمک های بین المللی قدرت نسبی خوبی پیدا کرده اند، انان در سطح منطقه تبدیل به یک بازیگر مهم و تاثیرگذار شده اند و در سطح جهانی با طرح مسئله ی کُرد توانسته اند تا حدی خواست های خود را مشروعیت ببخشند و روی افکار عمومی تاثیر بگذارند. اما این همه ی ماجرا نیست و اقلیم مشکلات فراوانی نیز دارد.پیشتر در این جا و در یادداشتی تحت عنوان «رویای استقلال و بحران های داخلی اقلیم» در مورد مشکلات داخلی اقلیم برای استقلال به تفصیل نوشتم و اکنون گذرا به آن ها اشاره می کنم.
در سطح داخلی، اقلیم دچار فساد اقتصادی شدیدی است به طوری که پس از انعقاد قرارداد نفتی با روسیه، نماینده ی حزب گوران در مجلس عراق آن را غیر قانونی خوانده و خواستار محاکمه ی نیچروان بارزانی و قباد طالبانی معاون او شد و آنها متهم به فساد اقتصادی کرد.
علاوه بر فساد اقتصادی گسترده، نداشتن یک نیروی نظامی یکپارچه از دیگر مشکلات اقلیم است. کمتر از یک ماه پیش مسعود بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق طی فرمانی دستور ایجاد تغییراتی در ساختار نیروهای پیشمرگه را صادر کرد. موفقیت چنین تغییراتی حتی اگر ظاهری و ساختاری باشد و نه ریشه ای، بسیار زمان بر است.
و اما مهم ترین مشکل اقلیم، مشکل سیاسی است. دوره ی ریاست مسعود بارزانی مدتهاست که به پایان رسیده است و پارلمان اقلیم نیز عملا منحل شده و هیچ جلسه ای تشکیل نداده است. به عنوان تازه ترین نمونه هم می توان به عدم حضور حزب گوران در نشست تصمیم گیری برای تعیین تاریخ همه پرسی اشاره کرد. سخنگوی گوران تلویحا دلایل این عدم حضور را اینگونه بیان کرد: " در زمینه مسائل سرنوشت سازی همچون برگزاری همه پرسی و استقلال اقلیم کردستان، تنها و تنها پارلمان اقلیم کردستان مرجع تصمیم گیری است ، از نظر ما رفراندم و استقلال کردستان حق مسلم مردم کردستان است اما دولتی که ما از آن سخن می گوئیم با دولتی که مسعود بارزانی و پارتی برای آن تبلیغ می کنند متفاوت است. ما با این موضوع موافق نیستیم که مسئله ی رفراندم به عنوان کارت فشاری برای تامین خواست های حزبی و شخصی در کردستان به خدمت گرفته شود."
به نظر نمی آید که راهکارهای اندیشیده شده برای پایان دادن به بحران سیاسی اقلیم در نشست بتواند این مشکلات را حل کند. به خصوص که زمان برگزاری انتخابات ریاست اقلیم و پارلمان اقلیم را به صورت همزمان و پس از برگزاری همه پرسی تعیین کرده اند در حالی گوران خواهان برگزاری همزمان همه پرسی و دو انتخابات دیگر است چرا که معتقد است بارزانی در صدد موج سواری بر احساسات مردم پس از همه پرسی و انتخاب مجدد خود است. اینها تنها نمونه هایی از اختلافات شدید درون اقلیم است.
در سطح داخلی کشور عراق نیز دولت مرکزی خواستار حل اختلافات در چارچوب قانون اساسی عراق و از طریق گفتگو است.هنوز دامنه ی واکنش اعراب سنی و شیعه نسبت به موضوع استقلال مشخص نیست. به خصوص که این اختلافات در مناطق مورد مناقشه مانند کرکوک که دارای منابع نفت و گاز است شدت خواهد گرفت و اقلیم نیز در این مورد راهکار عملی و برنامه ی مشخصی ارایه نکرده است. احزاب اصلی اقلیم همانطور که نماینده اتحادیه میهنی کردستان (یکیتی) در مجلس عراق گفت معتقدند که برگزاری همه پرسی به شرط حمایت آمریکا و کشورهای منطقه با مخالفت بغداد روبرو نخواهد نشد. بر همین اساس دو کمیسیون از سوی احزاب کُرد عراقی و حکومت اقلیم تعیین شده است که یکی برای گفتگو با دولت مرکزی عراق و احزاب سیاسی عراق و دیگری برای سفر به کشورهای منطقه و جهان از جمله آمریکا می باشد. این در حالی است که دولت اقلیم در مسائل کوچکتر هم نتوانسته با بغداد توافق کند و تا به امروز به صورت یکجانبه عمل کرده است و معلوم نیست که در مورد مسئله پیچیده و حساس همه پرسی استقلال چگونه می خواهد در مدت کوتاه به توافق برسد.
مسئله ی دیگر در سطح منطقه ای است. دو قدرت بزرگ منطقه یعنی ایران و ترکیه با این همه پرسی مخالفت کرده اند.ترکیه با کُردهای کشور خود مشکلات امنیتی بسیاری دارد از همین رو استقلال اقلیم را تهدیدی امنیتی تلقی میکند. ایران اما ضمن حمایت از حفظ یکپارچگی عراق بر گفتگو تاکید کرده و هرگونه عمل یکجانبه را رد میکند و این موضوع را باعث بی ثباتی بیشتر منطقه و متضرر شدن هر دو طرف می داند. حزب حاکم اقلیم متحد استراتژیک ترکیه است و در عین حال کُردهای عراق همواره کمک های حیاتی بسیاری از ایران دریافت کرده اند بنابراین این اقدام یکجانبه که نوعی تک روی اقلیم تفسیر خواهد شد بر مناسباتش با تهران و آنکارا تاثیر منفی خواهد گذاشت. این موضوع زمانی مهم تر هم خواهد شد که بدانیم اقتصاد نفتی اقلیم برای صادرات نفت و گاز به شدت به ترکیه و ایران وابسته است.
برنامه ی اقلیم برای مطرح کردن موضوع همه پرسی با همسایگان، آن هم پس از اعلام تصمیم و تاریخ برگزاری آن، به نظر برنامه ای فکر شده برای پاسخگویی به نگرانی های قدرت های همسایه ی خود نیست و این اقدام باید از پیش انجام می شد.
در سطح جهانی نیز این نشست عکس العمل های خوبی دریافت نکرده است. آمریکا، روسیه و آلمان با این همه پرسی مخالفت کرده اند. این کشور علت مخالفت خود را دامن زده شدن به بی ثباتی خاورمیانه اعلام کرده اند. آنها نگران دامن زده شدن به موج جدایی طلبی ها در کشورهای مختلف این منطقه و پیامدهای آن هستند. از سوی دیگر آمریکا با حمایت از اقلیم موجب نارضایتی دولت مرکزی عراق می شود و با توجه به نزدیک شدن بیش از پیش حزب اتحاد دموکراتیک سوریه به آمریکا و نارضایتی شدید ترکیه از این موضوع، با این اقدام آمریکا در قلب تحولات خاورمیانه تنها می ماند.
با اینکه هیئتی برای مذاکره با آمریکا و دیگر کشورها از سوی اقلیم تشکیل شده است اما بعید به نظر می رسد که بتوانند آمریکا را قانع به حمایت علنی از طرح خود به قیمت منزوی شدن در این قسمت از خاورمیانه بکنند.هرچند که در وضعیت آشوبی خاورمیانه هرچیزی در هر لحظه امکان وقوع دارد.
با همه ی این اوصاف به نظر مقامات اقلیم کردستان عراق در تصمیم خود مبنی بر برگزاری همه پرسی استقلال جدی هستند. نتیجه ی این همه پرسی از قبل مشخص است و بنابراین دو سناریو برای اقلیم متصور است:

نخست اینکه اقلیم در کوتاه مدت به سمت استقلال برود که در این صورت و با توجه به درگیری های داخلی بر سر پرچمداری مسئله ی استقلال و غیره، نادیده گرفتن نگرانی های همسایه های تاثیر گذار که حداقل به لحاظ اقتصادی توان فلج کردن اقلیم را دارند و در نهایت نداشتن حمایت بین المللی، حتی ادامه ی حیات اقلیم را نیز زیر سوال خواهد برد.

سناریوی دوم این است که اقلیم در میان مدت به سمت استقلال گام بردارد. که در این صورت اگرچه می تواند با استفاده از کارت نتایج همه پرسی در موارد مورد اختلاف با بغداد من جمله مناطق زیر ماده ی 140 قانون اساسی عراق، امتیازات بیشتری بگیرد و پس از تثبیت موقعیت خود با برنامه ریزی جهت حل موانع و جلب نظر همسایگان به سمت استقلال گام بردارد اما هیچ تضمینی برای حفظ مناسبات قدرت در خاورمیانه به همین شکل تا آن زمان وجود ندارد و این امکان هست که در آینده فضا برای اتخاذ چنین تصمیماتی حتی بسته تر شود.

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته