جمعه 3 خرداد 1398

Friday 24 May 2019

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/حشد الشعبی؛ ایران و آینده عراق

حشد الشعبی؛ ایران و آینده عراق

  • دیدگاه های متفاوتی در مورد موجودیت، ابزارها و دستور کارهای حشدالشعبی در بین متخصصان منطقه‌ای و بین‌المللی وجود دارد. از نگاه برخی، بیشتر جناح‌های حشدالشعبی به طور رسمی و از لحاظ ایدئولوژیک با ایران مرتبط هستند و رهبرانشان در راستای تحقق منافع ایران در منطقه تلاش می کنند. از دیدگاه مخالفان داخلی، فعالیت های حشد الشعبی در عراق می‌تواند یکی از دلایل اختلال در توازن قدرت عراق و منطقه در آینده نه چندان دور باشد

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  چهارشنبه, 28 فروردين 1398    21:05    سرویس نگاه از بیرون

 

نویسنده: ژیلا احمدی، پژوهشگر مسائل بین الملل

اینترنشنال_سرویس آسیا/ گروه های مسلح شیعه عراق که در خلاء امنیتی پس از تهاجم تحت رهبری ایالات متحده به وجود آمدند، درگیر فعالیت های نظامی علیه نیروهای ائتلاف، نیروهای شورشی سنی و گاهی اوقات با دولت عراق بودند. آنان اقدامات نظامی خود را علیه نیروهای تحت رهبری ایالات متحده تا سال 2011 ادامه دادند و پس از خروج نیروهای آمریکایی از عراق، از فعالیت های نظامی به فعالیت سیاسی، فرهنگی و اجتماعی گرایش پیدا کردند. این روند ادامه داشت تا زمانیکه آنان در واکنش به پیشروی چشمگیر داعش در منطقه، در میان نیروهای بسیج مردمی شروع به فعالیت کردند و جزء نیروهای با اهمیت و برجسته در عراق به شمار آمدند.

نیروهای حشد الشعبی(بسیج مردمی) در واکنش به فتوای آیت الله سیستانی پس از سقوط شهر موصل در سال 2014 برای مقابله با نیروهای داعشی به وجود آمدند. مرجع شیعه سیستانی اعلام کرد: هر یک از شما برای دفاع از وطن، خانواده و کشور کشته شود شهید خواهد بود. حشدالشعبی بین 60000 تا 100000 نیرو دارد و دولت عراق در نوامبر سال 2016 آن را به عنوان بخشی از نیروی امنیتی عراق به رسمیت شناخت. سیاستمداران سنی عرب این پیشرفت را به عنوان سندی برای رشد دیکتاتوری شیعه در عراق می دانند که می تواند باعث قیام‌های غیرقانونی و خشونت نظامی و کند شدن تسریع تشکیل ارتش عراق و تشدید اختلافات فرقه‌ای- ملی شود. با وجود اینکه حشدالشعبی خود را جنبش دینی، ملی- آزادی عراق معرفی می کند، بسیاری از رسانه‌های غربی آن را یک ائتلاف تحت حمایت ایران معرفی می کنند. مقامات کشورهای عربی نیز آن را یک سازمان تروریستی تحت حمایت ایران معرفی می کنند. اما هیچ یک از این موارد نمی تواند درست باشد، زیرا حشدالشعبی یک گروه ناهمگن، متشکل از گروهای مختلف است. حدود نیمی از آنها شبه نظامیان پیشین هستند و تقریباً نیمی دیگر نیروهای جدیدی هستند که در گذشته در خدمت سیستانی و یا سایر سیاستمداران عراقی بودند همچنین اقلیتی مسیحی نیز در این گروه ها عضویت دارند.

موافقان و مخالفان حشد الشعبی در عراق

از نگاه برخی، بیشتر جناح‌های حشدالشعبی به طور رسمی و از لحاظ ایدئولوژیک با ایران مرتبط هستند و رهبرانشان در راستای تحقق منافع ایران در منطقه تلاش می کنند. ایران و حشدالشعبی از لحاظ ایدئولوژیک و منافع استراتژیک بلند مدت مانند حفاظت از اسلام (شیعه)، اماکن مقدس شیعه و مسلمانان شیعه و مقاومت در برابر نفوذ ایالات متحده و دولت‌های سنی در منطقه دارای اشتراکاتی هستند. در حقیقت، گروه های شیعه غیر ایرانی در خاورمیانه اعلام وفاداری خود را نه به رهبران سیاسی ملی خود، بلکه به مقامات مذهبی ایران اعلام کرده­اند. ابومهدی المحندی(المهندس)، فرمانده حشدالشعبی، پدر بنیانگذار گروه کتائیب حزب الله است که توسط ایالات متحده آمریکا “تروریست” نامیده می شود. وی به عنوان یک بازوی مستقیم از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیروی قدس از سال 2007 در عراق فعال است. یکی دیگر از رهبران برجسته حشدالشعبی، هادی الامیری است که سازمان بدر را اداره می کند. به طور کلی حشدالشعبی دارای روابط نزدیک با ایران است و ایران مبلغ، حمایت کننده و نظارت بر عملیات چهار گروه بزرگ در نیروهای بسیج مردمی از جمله کتائیب حزب الله، عصائب اهل الحق، کتائب سید الشهدا و سازمان بدر را دارد.

با پیدایش نیروی حشدالشعبی در عراق این مسئله مهم پیش می آید که آیا کشور عراق به طور خاص و خاورمیانه به طور عام با معضل جدیدی مواجه است؟ و اینکه فعالیت این گروه ها در بلند مدت چه چالش‌هایی را برای کشورهای همسایه به ویژه ایران به همراه خواهد داشت؟

دیدگاه های متفاوتی در مورد موجودیت، ابزارها و دستور کارهای حشدالشعبی در بین متخصصان منطقه‌ای و بین‌المللی وجود دارد. اما نکته‌ای که حائز اهمیت این است که اغلب این دیدگاه‌ها در راستای کسب منافع بیشتر و پیشبرد اهداف کشورهای مورد نظر است. یک مقام نظامی عربستان سعودی، “حشدالشعبی” را به عنوان “اراذل و اوباشی که متعهد و مرتکب نسل کشی سنی ها هستند،” تعریف کرد. در حالی که یک مقام اطلاعاتی ارتش آمریکا که قبلاً در مبارزات انتخاباتی عراق فعالیت داشت، اعتقاد داشت که این گروه ها چیزی جز “گسترش نفوذ ایران و پیامد خروج زودهنگام ایالات متحده از عراق نیست”. از سوی دیگر سید احمد صفی، یکی از رهبران برجسته شیعه عراقی که مقبره آل عباس را در کربلا اداره می کند، اشاره می کند: ” حشدالشعبی دارایی ارزشمند ماست که از بقایای مبارزه با گروه تروریستی داعش حاصل شده است. “

نظرات مختلفی در مورد ماهیت و ارتباطات گروه حشدالشعبی مطرح می شود، اما آنچه با اهمیت است اینکه این گروه در عراق از محبوبیت بالایی برخوردار است. به گزارش کارنگی حشدالشعبی در جنوب عراق، محبوب تر از ارتش عراق است به طوریکه مردان بالای 18 تا 30 سال از استان های اکثریت شیعه نشین، برای پیوستن به این گروه اعلام آمادگی کرده اند. اهل سنت عراق عمدتا حشدالشعبی را به عنوان یک نیروی شیعه در نظر می گیرند که به دنبال افزایش نفوذ شیعیان در عراق است.
فرقه گرایی و همچنین سیاست، نقش مهمی در این ارزیابی دارد، اما نقض حقوق بشر در حین عملیات حشدالشعبی به یکی از نگرانی‌های اصلی اهل سنت تبدیل شده است. برخی از اقدامات حشدالشعبی شبیه به نوعی انتقام گرفتن است. در مقابل این ادعاهای اهل سنت، گروه حشدالشعبی استدلال می کند که بسیاری از اهل سنت به طور مخفیانه از داعش حمایت می کنند. گزارش های مختلف سازمان های بین المللی حقوق بشر از جمله سازمان عفو بین الملل و دیده بان حقوق بشر نشان می دهد که جنایات جدی از طرف حشدالشعبی در شهرهای مختلف صورت گرفته است.

سنی‌ها اغلب شیعیان را به تلاش برای تسلط بر عراق و حذف سنی‌ها از نقش های تصمیم‌گیری مهم متهم می‌کنند، اما شیعیان این برخوردها را به عنوان عدم پذیرش شیعیان به عنوان اکثریت در عراق، تفسیر می‌کنند، از طرف دیگر همدردی ظاهری بسیاری از کشورهای همسایه با اقوام سنی عراق بیشتر باعث شک و تردید شیعیان این کشور می‌شود.
شیعیان معتقدند که آنها همیشه تا انتهای انتفاضه باقی می‌مانند، زیرا اغلب آنها هدف بمب‌های خودروهای تروریستی و حملات انتحاری قرار می‌گیرند. از نگاه شیعیان، این واقعیت که سنی‌ها بزرگترین قربانیان حملات داعش هستند درست نیست، زیرا سنی‌ها مناطق خود را در اختیار داعش قرار داده و به نوعی در کشور خود پناهنده و زیر چتر داعش هستند و به همین دلیل است که بدترین ظلم‌ها بر اهل سنت واقع می‌شود.

البته در برخی از گزارشات ارسالی در مورد جنایات حشدالشعبی اغراق وجود دارد و این مسئله به دلیل تأمین منافع متفاوت بازیگران منطقه‌ای در عراق صورت می‌گیرد. بسیاری از عراقی‌ها معتقدند که عربستان سعودی، قطر و حتی ترکیه چنین مسائلی را برای تجزیه عراق بیان می‌کنند. به گفته رابرت تولاست، “در سال 2015، نیروهای حشدالشعبی پس از اخراج داعش شروع به سوزاندن خانه‌ها کردند. بعداً مشخص شد آن املاک توسط قبیله همسایه و به دلیل اتهام حمایت از داعش صورت گرفته است.

از دیدگاه مخالفان داخلی، فعالیت های حشد الشعبی در عراق می‌تواند یکی از دلایل اختلال در توازن قدرت عراق و منطقه در آینده نه چندان دور باشد. به طوری که ظهور دوباره شبه نظامیان در عراق، مشروعیت دولت را تضعیف می کند و تلاش دولت عراق برای تأمین امنیت با حضور شبه نظامیان، به جای ایجاد یک ساختار متوازن که دولت را به سمت ثبات هدایت کند موجب اختلال در آن می شود. از دیدگاه آنان از یک طرف این گروه‌ها قبل از تقویت نیروهای امنیتی مانند ارتش و پلیس در عراق، و قبل از نهادینه سازی دولت، موانع بسیاری را ایجاد می‌کنند. از سوی دیگر، هر گروه تحت پرچم خود و دستورالعمل رهبران خود عمل می کند، هرچند گروه های شبه نظامی (حشدالشعبی)، با توجه به ساختار سازمان یافته و یکپارچه، به مبارزه با داعش می پردازند اما می توان گفت که کنترل این ساختار که شامل بیش از 55 گروه شبه نظامی است، حتی اگر دولت عراق نیز چنین اراده ای داشته باشد، آسان نیست.
مسئله دیگر که عنوان می‌شود این است که این گروه‌ها از نظر نظامی و تدارکات از جانب ایران پشتیبانی می شوند به طوری که مقامات ایرانی و عراقی دیگر این واقعیت را انکار نمی کنند. بنابراین، از دیدگاه مخالفان داخلی عراق حشدالشعبی به طور فزاینده‌ای در حال از دست دادن اعتبار خود، به عنوان نیروی مستقل تحت کنترل ایران است. بسیاری از آنان حتی معتقدند که ایران از حشدالشعبی حمایت می کند تا از منافع خود محافظت کند و از عراقی ها در جهت منافع خود استفاده می کند.


منبع: مرکز بین‌المللی مطالعات صلح –IPSC

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته