جمعه 3 اسفند 1397

Friday 22 February 2019

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/موافقتنامه آدانا؛ الزامات دستورکار ایران در نشست سوچی

موافقتنامه آدانا؛ الزامات دستورکار ایران در نشست سوچی

  • در این میان، موضع جمهوری اسلامی ایران در رابطه با طرح¬های پیشنهادی و آینده کنشگری ترکیه در مناطق امن احتمالی سوریه هنوز مشخص نیست. به¬نظر می رسد که احیای توافق آدانا، طرح پیشنهادی روسیه، در مقایسه با طرح¬های قدرت¬های غربی به مراتب منافع سیاسی و میدانی کشور را بهتر تأمین خواهد کرد. با این تفاوت که ایران نیز با یک ابتکار عمل الحاقی از احیای موافقت¬نامه آدانا در نشست سه جانبه آینده¬ی سوچی (25 بهمن) حمایت کند. عملیاتی شدن آن می تواند نقطه¬عطفی در پایان بحران سوریه، آشتی بین ترکیه و سوریه، کنترل کامل دولت بر ادلب و همچنین بازتولید اقتدار سرزمینی دمشق در آینده نزدیک باشد.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  یکشنبه, 14 بهمن 1397    12:35    سرویس نگاه از بیرون

اختصاص اینترنشنال_سرویس آسیا/ از شروع جنگ داخلی در سوریه چندین طرح «منطقه امن» در شمال شرق این کشور، مناطقی که از سال 2014 تحت کنترل و مدیریت حزب کردی دمکراتیک سوریه ( پی.وای.دی) و بازوی نظامی آن یگان‌های مدافع خلق (ی.پ.گ) است، مطرح شده است.
با اعلام خروج آمریکا از سوریه و افزایش احتمال درگیری نظامی بین کردها و ارتش ترکیه، بار دیگر موضوع ایجاد منطقه امن این¬بار با جدیتی بیشتری در دستورکار معادلات سیاسی و میدانی سوریه قرار گرفته است. ایالات متحده در حال حاضر بر روی جزئیات منطقه امن پیشنهادی دونالد ترامپ کار می کند که به طول تقریباً 460 کیلومتر و عمق 30 کیلومتر در امتداد مرزهای مشترک ترکیه و سوریه در شرق فرات را پوشش می دهد. اینکه ترکیه مدیریت و کنترل آن را بر عهده خواهد داشت، هنوز از سوی آمریکا تأیید نشده است. روسیه نیز این¬بار در دیدار اخیر بین پوتین و اردوغان در مسکو، طرح جدیدی را پیشنهاد داده است که ناظر بر احیای یک موافقت¬نامه امنیتی دوجانبه بین سوریه و ترکیه است. تلاش دیپلماتیک آنکارا به منظور کسب نفوذ سرزمینی حداکثری در شمال شرق سوریه به عنوان پلیس منطقه امن، بازی با طرفین و ارزیابی طرح¬های پیشنهادی است.
در این میان، موضع جمهوری اسلامی ایران در رابطه با طرح¬های پیشنهادی و آینده کنشگری ترکیه در مناطق امن احتمالی هنوز مشخص نیست. به¬نظر می رسد که احیای توافق آدانا، طرح پیشنهادی روسیه، در مقایسه با طرح¬های قدرت¬های غربی به مراتب منافع سیاسی و میدانی کشور را بهتر تأمین خواهد کرد. با این تفاوت که ایران نیز با یک ابتکار عمل الحاقی از احیای موافقت¬نامه آدانا در نشست سه جانبه آینده¬ی سوچی (25 بهمن) حمایت کند. عملیاتی شدن آن می تواند نقطه¬عطفی در پایان بحران سوریه، آشتی بین ترکیه و سوریه، کنترل کامل دولت بر ادلب و همچنین بازتولید اقتدار سرزمینی دمشق در آینده نزدیک باشد.

آنکارا از ایجاد منطقه امن به دنبال چیست؟
رئیس جمهور اردوغان بعد از وصول طرح منطقه امن پیشنهادی ترامپ، اعلام کرد که ترکیه به¬دنبال کنترل عملیاتی کامل بر طرح پیشنهادی آمریکا در شمال سوریه است و آنکارا هیچ گزینه دیگری را نخواهد پذیرفت. هرچند در شروط 5 ماده¬ای بولتن برای ترکیه، تلویحاً بحثی در رابطه با نظارت آنکارا در طرح پیشنهادی ترامپ ارائه شده است، اما اردوغان ناامید از طرح ترامپ به¬دنبال یافتن آلترناتیوهای دیگر است.
طرح روسیه برای احیای موافقت¬نامه آدانا در اولویت آنکارا قرار گرفته است؛ حداقل در شرایط فعلی. واشنگتن در نظر دارد که مدیریت منطقه امن پیشنهادی ترامپ از سوی ائتلاف بین¬المللی به رهبری آمریکا انجام گیرد. بطورکلی آنکارا چهار هدف عمده در ایجاد منطقه امن در شمال شرق سوریه تحت مدیریت و کنترل خود دنبال می کند؛
نخست، آنکارا به منظور تقابل با تهدیدات و عملیات¬های تروریستی در مرزهای جنوبی به دنبال تأمین امنیت مرزهای خود در برابر تروریسم است. برای آنکارا تفاوتی میان داعش، پ.ک.ک و ی.پ.گ وجود ندارد.
دوم، عدم اعتماد به آمریکا و برداشت تهدید از سیاست¬های حمایتی واشنگتن از کردهای سوریه به عنوان اهرمی برای تغییر رفتارهای سیاسی آنکارا. تجربه منبج و عدم حصول نتایج عملیاتی بین آمریکا و ترکیه در سال گذشته تقریباً ترک¬ها را از احتمال همراهی واشنگتن با مطالبات امنیتی آنکارا در شرق سوریه ناامید کرده است. از سوی دیگر، ترامپ ترکیه را با «محو اقتصادی» این کشور در صورت حمله به کردها تهدید کرده است.
سوم، ترکیه به دنبال شکل¬دهی به یک شراکت راهبردی-محلی گسترده در منطقه امن با نیروهای متحد عرب خود است که مدیریت و کنترل ترکیه در این مناطق از طریق شوراهای محلی مورد حمایت آنکارا، انجام خواهد گرفت. بیش از 1800 شورای محلی تحت کنترل ترکیه در مناطق شمالی سوریه فعالیت سیاسی و میدانی دارند.
و در نهایت، آنکارا با ایجاد مناطق امن در شمال سوریه به دنبال بازگرداندن پناهجویان سوری (3.6 میلیون نفر) و اسکان آنها در مناطق تحت کنترل خود است تا بتواند با بهره¬گیری از ظرفیت¬های دیپلماسی عمومی، فضای کنشگری خود را در معادلات سیاسی آینده¬ی سوریه گسترده¬تر کند. می توان به اهداف مذکور، موضوع نیت مجادله¬برانگیز راهبردی ترکیه برای پیگیری سیاست¬های الحاق¬گرایی در سوریه (تجربه¬ی استان هاتای) را نیز اضافه کرد.
احیای توافق آدانا گامی به سوی شناسایی دولت اسد از سوی آنکارا
در سفر اخیر رئیس¬جمهور اردوغان به مسکو (دوم بهمن)، آنکارا مجموعه¬ای از مطالبات را روی میز مذاکرات با پوتین گذاشت که در صدر آن¬ها تلاش اردوغان برای کسب موافقت پوتین در تسلط ارتش ترکیه بر عمق 30 کیلومتری در امتداد مرزهای جنوب شرقی با سوریه و گرفتن چراغ سبز پوتین برای شروع عملیاتی علیه ی.پ.گ در شرق فرات قرار داشت.
پوتین ظاهراً بار دیگر وقعی به این خواسته¬ی اردوغان ننهاده است. اما برخلاف نشست¬های گذشته، این¬بار توصیه¬ای برای اردوغان داشت. توصیه پوتین بازگشت به موافقت¬نامه 1998 آدانا بود، موافقت¬نامه¬ای که بیش از بیست سال پیش میان ترکیه و سوریه امضا شد و به عنوان نقطه عطفی در عادی¬سازی و توسعه روابط دوجانبه دو کشور ثبت شد.
بر اساس این موافقت¬نامه، سوریه می باید پ ک ک را که سال¬ها بود رهبری و اعضایش را در خاک خود پناه داده بود، سازمانی تروریستی بشناسد، اردوگاه¬هایش را برچیند و اعضایش را از خاک خود بیرون کند. سوریه به این موافقت¬نامه عمل کرد و مدت کوتاهی پس از امضای آن بود که عبدالله اوج آلان، رهبر پ ک ک در آفریقا دستگیر و به ترکیه تحویل داده شد.
این پیشنهاد، مورد استقبال اردوغان قرار گرفته است. اردوغان از عزم خود برای احیای توافق آدانا سخن گفته و ورود نیروهای ارتش ترکیه به خاک سوریه هم در چارچوب این توافق اشاره کرده است. ظاهراً موافقت¬نامه آدانا بندهای محرمانه‌ای نیز دارد که از جمله آنها این است که به ترکیه اجازه می دهد برای تعقیب اعضای مسلح پ ک ک یا شاخه¬های این حزب یعنی ی.پ.گ، بدون اجازه گرفتن از سوریه، نیروهای عملیاتی‌اش را تا عمق پنج کیلومتری خاک این کشور بفرستد. در واقع در چارچوب همین بند محرمانه توافق آدانا است که می‌تواند اردوغان را به خواسته‌اش در ایجاد منطقه امن در شمال سوریه برساند.
پوتین نیز از طرح احیای موافقت¬نامه آدانا چند نیت راهبردی را دنبال می کند. به¬نظر می رسد که پوتین با قرار دادن این طرح در دستورکار سیاسی دیدار دوجانبه با اردوغان در وهله اول به¬دنبال نزدیک ساختن آنکارا، مستقیم یا غیرمستقیم، به دمشق است که از طریق سازوکار¬های حقوقی و سیاسی احیای توافق¬نامه آدانا محقق می شود. در واقع شناسایی دولت بشار اسد از سوی آنکارا به عنوان پیش¬شرط ضمنی مسکو برای حمایت از مطالبه¬ی موسوم به منطقه¬ امن ترکیه در شمال سوریه است. از سوی دیگر، به¬نظر می رسد که پوتین از اقدامات میدانی ترکیه در خارج کردن تروریست¬های هیئت¬تحریرالشام از ادلب راضی نیست و چنین مکانیزمی می تواند ارتش سوریه را وارد ادلب کند. دور کردن ترکیه از ابتکارات راهبردی آمریکا در میدان تحولات سوریه به¬ویژه در شرق فرات بعد از خروج آمریکا از دیگر نیات راهبردی پوتین در راستای ارائه این پیشنهاد است.
الزام طرح دوم موافقت¬نامه آدانا از سوی تهران در نشست سوچی
در دیدارهای گذشته بین پوتین و اردوغان در سوچی، آنکارا و مسکو، که با محوریت معادلات میدانی و سیاسی سوریه برگزار شده است، ایران حضور دیپلماتیک جدی نداشته است. هرچند به نظر نگارنده عدم حضور ایران از حساسیت¬های ترکیه در پذیرش برخی پیش¬شرط¬ها در بازشناسایی دولت بشار اسد و همچنین انعطاف دیپلماتیک در عقب¬نشینی میدانی کاسته است. به شرطی که تماس¬های راهبردی دو جانبه با روسیه و گنجاندن حساسیت¬های ایران در دستورکارهای مسکو هم¬چنان به قوت خود تداوم داشته باشد.کرملین اعلام کرد که نشست روسای جمهوری ایران، روسیه و ترکیه درباره سوریه در ۱۴ فوریه (۲۵ بهمن) در سوچی برگزار می‌شود. حضور فعال و با برنامه ایران در این نشست با ارایه یک طرح پیشنهادی الحاقی به احیای موافقت¬نامه آدانا ضروری به¬نظر می رسد که حداقل در شرایط فعلی می تواند با حفظ دستاوردهای میدانی و سیاسی ایران در سوریه، نقش¬آفرینی دولت سوریه در گسترش اقتدار سرزمینی و بازپس¬گیری مناطق تحت کنترل معارضه را پررنگ¬تر کند. اما این الحاقیه به چه صورت است؟
به موازات موافقت¬نامه 1998 آدانا، توافق دوجانبه دیگری بین ترکیه و سوریه است که در اوج دوره روابط ترکیه و سوریه امضا شده است و به دلیل اینکه امضای اردوغان پای آن است، ارزش قانونی بیشتری نیز نسبت به موافقت¬نامه آدانا دارد. توافق امنیتی که داووداوغلو و ولید معلم وزیران خارجه ترکیه و سوریه در 21 دسامبر ۲۰۱۰ (سی ام آذر ۱۳۸۹) در آنکارا امضا کردند. این موافقت¬نامه دوم جهت هماهنگی و اقدامات مشترک دو کشور در مبارزه با تروریسم امضا شد و از جمله بندهایش این بود که هر دو طرف متعهد شدند اجازه ندهند خاک¬شان گذرگاه اعضای گروه¬های مسلحی شود که علیه دولت‌های سوریه، ترکیه یا کشور ثالثی فعالیت می کنند. هرچند پس از چندماه از آن ترکیه آن را زیر پا گذاشت و خاک این کشور به ترانزیت تسلحیات و تروریست¬های بنیادگرا علیه دولت مستقر دمشق تبدیل شد.
استدلال ایران و روسیه باید اینگونه مطرح شود که اردوغان نمی تواند بدون رعایت مفاد موافقت¬نامه دوم (2010) که خود زیر آن را امضا کرده است، موافقت¬نامه آدانا را احیا کند. به¬عبارت دیگر، احیای موافقت¬نامه دوم پیش شرط عملیاتی شدن مفاد موافقت¬نامه آدانا شود. استقبال آنکارا و اصرار آن بر احیای موافقت¬نامه آدانا جز در مذاکره ولو باواسطه با دمشق امکانپذیر نیست. در غیراینصورت، توافق امنیتی دوجانبه الزام و ضمانت اجرایی ندارد و اجرای بند محرمانه در مورد ورود پنج کیلومتری به خاک سوریه بدون رعایت دیگر مفاد هر دو موافقت-نامه، جز نقض موافقت¬نامه به¬عنوان یک تعهد بین¬المللی و اقدام یکجانبه معنای دیگری نخواهد داشت. بدیهی است چنین توافقی به معنی تعهد ترکیه به جلوگیری از عبور سلاح و معارضه مسلح از خاک خود به سوریه هم خواهد شد. در این صورت، ترکیه ناگزیر به خروج از ادلب و عقب¬راندن متحدان میدانی خود از ادلب و مناطق شمالی سوریه خواهد شد.
اینکه¬ چرا موضوع احیای موافقت¬نامه 2010 به¬همراه آدانا در دیدار اخیر پوتین و اردوغان مطرح نشده است، به-نظر می رسد که مسکو نمی خواهد یک¬شبه همه حساسیت¬های اردوغان را برانگیزد که می تواند مانعی بر سر راه تداوم همکاری¬های سه¬جانبه و عاملی در نزدیکی آنکارا و واشنگتن باشد. اردوغان هشت سال است که سخن از رفتن اسد می زند و با درآمدن از سر مذاکره و احیای توافق با بشار اسد باید اذعان کند که نه تنها به هدفش حتی نزدیک هم نشده بلکه عقب¬نشینی¬های بزرگی هم داشته است. این برای اردوغان در شرایط فعلی قابل هضم نیست و پوتین بخوبی از این حساسیت اطلاع دارد. هدف پوتین از احیای توافق آدانا هم جز باز کردن درهای مذاکره و گفتگو بین اردوغان و اسد نیست. هدفی که همراه با سازش کردها با دولت اسد و توافق آنها به بازگرداندن کنترل مرزها با ارتش سوریه است که زمینه را را برای شروع گفتگو بین ترکیه و سوریه بر سر اینکه مرز سوریه مسیری برای تحرکات نیروهای کردی در امتداد مرزهای جنوبی ترکیه نشود، باز خواهد کرد. چنین طرحی حتی می تواند همراهی آمریکا را هم به دنبال داشته باشد که نمی خواهد با خروج نیروهایش، کردهای سوریه که تاکنون از پشتیبانی نظامی¬اش بهره منده بوده‌اند، هدف ارتش ترکیه شوند و موقعیت¬شان به خطر بیفتد.
ایران به¬همراه مصر یکی از میانجی¬های انعقاد توافق¬نامه آدانا بین ترکیه و سوریه بوده است. توافقی که نقطه عطفی در بهبود روابط دو کشور قلمداد می شود. طرح احیای توافق دوم به عنوان پیش¬شرط توافق آدانا هرچند با مخالفت جدی اردوغان مواجه خواهد شد، اما می تواند ابتکار عمل جدیدی در محوریت تمامیت ارضی سوریه و تقلیل دغدغه¬های امنیت ملی ترکیه از ناحیه تحرکات کردها در امتداد مرزهای جنوبی این کشور باشد. اردوغان در شرایط فعلی بیش¬از هرچیزی (در آستانه انتخابات محلی) به یک سری دستاوردهای ولو رسانه¬ای نیاز دارد. در نشست آینده می توان با طرح احیای این توافق و به رسمیت شناختن کنترل ترکیه بر «منطقه امن» مذکور در توافق آدانا، زمینه¬های تحقق مفاد آن را فراهم ساخت. تحقق احیای این دو توافق، می تواند فتح سنگر آخر بحران سوریه باشد که عملاً از یک سو ترکیه دولت اسد را به رسمیت خواهد شناخت، فضای تنفس نیروهای معارضه تنگ¬تر می شود، ارتش سوریه مناطق تحت تسلط کردها را بازپس می گیرد و کردها به منظور در امان ماندن از تهاجم ترکیه به سمت سازش با دمشق حرکت می کنند، و احتمال درگیری بین کردها و ترکیه تقلیل پیدا می کند. وضعیتی که دولت سوریه با گسترش اقتدار و کنترل سرزمینی می تواند خلاً خروج نیروهای آمریکایی در شرق فرات را نیز پر کند.

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته