يكشنبه 27 مرداد 1398

Sunday 18 August 2019

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/قمار بزرگ، در بعدازظهر جنگ سوریه

قمار بزرگ، در بعدازظهر جنگ سوریه

  • طی اولین سال‌های شروع جنگ داخلی و بعد بین‌المللی شدن آن در سوریه، اسرائیل از مداخله مستقیم و غیرمستقیم در این جنگ خودداری کرد. اما شاید بازپس‌گیری حلب در دسامبر 2016 و تثبیت قدرت بشار اسد و به‌واسطه آن باز شدن فضای مانور بیشتر ایران در سوریه طی سال 2017 بود که این چشم‌انداز برای اسرائیل را بر هم زد: تغییر قطعی در وضعیت موجود آن‌هم به سمت باخت. ایران با کمک خواسته یا ناخواسته روسیه، و همین‌طور به یاری دست غیبی دونالد ترامپ، چشم‌انداز باخت را برای اسرائیل در مرزهایش به شفاف‌ترین شکل ممکن ترسیم کرده و جای هیچ تعجبی نیست که ریسک‌های بزرگ اسرائیل برای تقابل با این چشم‌انداز هرروز بزرگ‌تر از روز قبل باشد

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  سه شنبه, 02 بهمن 1397    14:24    سرویس نگاه از بیرون

نویسنده: سید عبدالحسین طباطبایی نسب(پژوهشگر روابط بین الملل)
اختصاصی ااینترنشنال_سرویس آسیا/ 1 – انسان بنا به ماهیت و طبیعت خود، باخت گریز است، نه ریسک گریز. این گزاره کوتاه، خلاصه و شالوده بنیادین نظریه چشم‌انداز است که دانیل کانمن را به نوبل اقتصاد رساند. چهارچوبی که هرچند تا همین امروز هم تردیدهایی در کاربست گسترده و وسیع آن در کنش‌های متنوع انسانی وارد شده است، اما به‌اندازه‌ای تأثیرگذار بود که به‌تدریج و آهسته، از فضای آزمایشگاهی خارج شده و پای خود را از گلیم روانشناسی و اقتصاد رفتاری فراتر گذاشت و به سایر علومی که مستقیماً با تجزیه‌وتحلیل کنش‌های فردی سروکار دارند، سرک کشید. کانمن نشان داد که افراد در برابر چشم‌انداز کسب منفعت و برد حاضر به ریسک و خطر نیستند، اما در برابر چشم‌انداز زیان و باخت، نه‌تنها خیلی ساده تن به خطر می‌دهند، بلکه بعضاً ریسک‌هایی بزرگ و خارج از تصور می‌کنند. اگر قرار است کسی را وادار به ریسک و خطر کنیم، نشان دادن دستاوردهای بزرگ به او احتمالاً چندان چاره‌ساز نیست، بلکه شاید بهتر باشد که او را با رنج ناشی از باخت و زیان احتمالی در صورت عدم ریسک، مواجه کنیم، چون رنج از دست دادن ده دلار، بیشتر از شادمانی به دست آوردن ده دلار است.


2- رابرت جرویس با استفاده از نظریه چشم‌انداز و همین گزاره می‌گوید چنانچه یک دولت با موقعیت باخت مواجه باشد حاضر به پرداخت بهای بیشتر و انجام ریسک‌های بزرگ‌تری است، تا زمانی که به دنبال کسب منفعت و سود است. آنچه جرویس بیان می‌کند این است که در اغلب موارد در سیاست بین‌الملل زمانی که وضع موجود، نقطه مرجع در تصمیم سازی سیاسی و سیاست خارجی است، دولت‌ها به‌سادگی وضعیت برد-باخت را با تحولات در وضع موجود خود ارزیابی می‌کنند.
به گفته او حتی اگر این وضع موجود فاصله بسیاری با وضعیت آرمانی و دلخواه بازیگران داشته باشد، ترجیح دولت‌ها بر آن است که با همان وضع موجود ادامه داده و رنج شکست‌های بزرگ‌تر را در قبال ریسک برای دستاوردهای احتمالی، به جان نخرند. نقطه مقابل جایی است که بازیگران به فراست درمیابند که تحولات به سمتی است که وضع موجود به زیان آن‌ها در حال برهم خوردن بوده و چشم‌انداز یک شکست قطعی، هرچند کوچک، برای ایشان متصور می‌شود. در این شرایط بازیگران با تصور این‌که در حال دفاع از وضع موجود هستند، و با این استدلال که اگر دست به مبارزه نزنند، باخت و شکست قطعی خواهد بود، ریسک‌هایی را به جان می‌خرند که بروز جنگ و تعارض را محتمل‌تر می‌کند. اینجاست که هراس و ترس، به انگیزه‌ای بسیار قوی برای شروع تعارض یا تشدید آن تبدیل می‌شود و زمانی که رجوع به وضع موجود با سوگیری‌های ادراکی همراه شود، جنگ‌های بزرگ شروع می‌شوند. تمایل بازیگران به بیش‌ازحد ارزیابی کردن نیات تهاجمی سایرین در همدستی با مفهوم باخت گریزی، سیاه‌چاله جنگ را تشکیل می‌دهد.


3- طی اولین سال‌های شروع جنگ داخلی و بعد بین‌المللی شدن آن در سوریه، اسرائیل از مداخله مستقیم و غیرمستقیم در این جنگ خودداری کرد. دلایل متعددی در این خصوص وجود داشت ازجمله عدم اطمینان از پویایی‌های آتی در وضعیت جنگ و مهم‌تر از آن شاید پس‌زمینه مداخله سال 1982 در لبنآن‌که منجر به خروج شکست‌خورده در سال 2000 شد. چشم‌انداز اسرائیل در جنگ سوریه تا برهه‌ای خاص، یا ادامه وضعیت سابق امنیتی خود و یا بهبود شرایط به‌واسطه روند جنگ بود. اما شاید این بازپس‌گیری حلب در دسامبر 2016 و تثبیت قدرت بشار اسد و به‌واسطه آن باز شدن فضای مانور بیشتر ایران در سوریه طی سال 2017 بود که این چشم‌انداز برای اسرائیل را بر هم زد: تغییر قطعی در وضعیت موجود آن‌هم به سمت باخت. شروع و افزایش حملات اسرائیل به مواضع ایران و حزب‌الله و ارتش سوریه که در ابتدا با احتیاط بسیار و حتی با اعلام قبلی به نیروهای روسی صورت می‌گرفت، به‌سادگی بیان شفافی از تلاش‌های اسرائیل برای جلوگیری از ایجاد تغییرات فاحش در وضع موجود به زیان خود و تثبیت استقرار ایران در مرزهای شرقی و به‌تبع تقویت مواضع در مرزهای شمالی خود بود. تلاش‌هایی که همچنان ادامه‌دارد.


4- ریسک‌هایی که اسرائیل برای جلوگیری از مواجهه با چشم‌انداز باخت در حال انجام آن‌ها است، روز به روز وسیع‌تر و خطرناک‌تر از قبل می‌شود. تیرگی روابط نتانیاهو و پوتین در پی ساقط شدن هواپیمای روسی که به‌اشتباه توسط سامانه دفاع هوایی سوریه و در پاسخ به یکی از همین حملات اسرائیل رخ داد، و استقرار سامانه دفاع هوایی S-300 در سوریه که قطعاً عاملی مهم در تغییر موازنه است، تنها گوشه کوچکی از عواقب انجام این ریسک‌های وسیع و بزرگ بوده. نکته مهم آن‌که این حملات تا همین چندی قبل هم با پذیرش مسئولیت از سوی اسرائیل همراه نبود چراکه همچنان کنش عقلانی، مقامات اسرائیلی را از تحریک طرف مقابل به تلافی‌جویی منع می‌کرد. اما خروج آمریکا از سوریه به دستور دونالد ترامپ، قدرت جاذبه سیاه‌چاله جنگ برای اسرائیل را بیش از قبل کرده و پرتره باخت را با کنتراستی بیشتر و برجسته‌تر از قبل بر بوم سوریه، مقابل چشمان اسرائیل قرار داد. ابتدا در اولین روزهای 2019 مقامات IDF به صراحت در گزارش سالیانه خود آماری از صدها (به قول خودشان) حمله طی یک سال گذشته به مواضع ایران و حزب‌الله را رسماً ارائه کردند و چند روز بعدازآن نتانیاهو صراحتاً به حملات اسرائیل به نیروهای ایرانی و حزب‌الله و ادامه‌دار بودن آن اذعان کرد.


5- حمله یکشنبه شب اسرائیل به مواضع سپاه قدس در حومه دمشق از نگاه بسیاری از تحلیلگران مهم‌ترین و گسترده‌ترین تعارض شکل گرفته در این روند میان ایران و اسرائیل بود. برای اولین بار اسرائیل قبل از انجام حمله، آن را اعلام کرد تا به گفته یکی از تحلیلگران آسوشیتدپرس، این‌گونه القا کند که نسبت به برقراری امنیت مرزهای خود قاطع و مطمئن است. میزان خسارات وارده به نیروهای ایرانی و همین‌طور سامانه‌های دفاع هوایی Pantsir و Buk سوریه جدی و گسترده بیان شده و واکنش‌های ایران به این حمله تند و تهدیدآمیز بوده است. اما واقعیت آن است که هم در این حمله و هم در همه آن «صدها» حمله گذشته و هم حتی در هر حمله دیگری در آینده، اسرائیل در تلاش برای حفظ همان وضعیت پیشینی است که فرسنگ‌ها با وضعیت دلخواه و آرمانی‌اش فاصله داشته. ایران با کمک خواسته یا ناخواسته روسیه، و همین‌طور به یاری دست غیبی دونالد ترامپ، چشم‌انداز باخت را برای اسرائیل در مرزهایش به شفاف‌ترین شکل ممکن ترسیم کرده و جای هیچ تعجبی نیست که ریسک‌های بزرگ اسرائیل برای تقابل با این چشم‌انداز هرروز بزرگ‌تر از روز قبل باشد.


6- آیا این روند به جنگ بزرگ ختم می‌شود؟ یک استدلال کلیدی برای پاسخ به این سؤال مطرح است: مفهوم باخت گریزی به ما می‌گوید که احتمالاً قیدوبندهای یک تعارض محدود، توسط طرفی شکسته می‌شود که باور دارد عدم گسترده کردن جنگ، زیان‌های قابل‌توجهی برایش در پی دارد. درنتیجه احتمال بروز جنگ بزرگ میان ایران و اسرائیل بسیار محتمل است اگر:
الف) ادراک ایران از شرایط به‌گونه‌ای شکل بگیرد یا شکل گرفته باشد که هرگونه تغییر در استراتژی اصلی در فرایند استقرار در سوریه، به معنی عقب‌نشینی و شکست تلقی شود. در این شرایط تصمیم سازان، ممکن است در پرهیز از هرگونه شکست قطعی، حتی کوچک، دست به گسترده کردن تعارض و خارج کردن آن از قیدوبندهای فعلی بزنند. ادامه تحرکات اسرائیل در مرزهای شمالی و تلاش برای محدود کردن حزب‌الله در ورای مرزهای سوریه به‌سادگی می‌تواند ایران را به این ادراک برساند.


ب) بروز یک اتفاق غیرمنتظره برای اسرائیل، همانند آنچه در تصمیم ترامپ به خروج نیروهای آمریکا از سوریه رخ داد. با توجه به درک اسرائیل از شرایط امنیتی در مرزهای خود، می‌توان انتظار آن را داشت که هرگونه تغییر و تحول در معادلات در سوریه، که فشار بر اسرائیل را افزایش دهد، می‌تواند به‌یک‌باره یا به‌تدریج شرایط رویارویی مستقیم با ایران را برای اسرائیل فراهم آورد. کنش‌های آتی روسیه می‌تواند مهم‌ترین عامل در این مسئله باشد.


میگویند آخرین دور از مسابقه اسب‌دوانی بیشترین شرط‌بندی را به خود اختصاص می‌دهد. همه آن‌هایی که در طول یک روز تعطیل پول زیادی را به امید برد بر روی اسب‌های بازنده از دست داده‌اند، در آخرین دور مسابقه، بیشترین سرمایه خود را به امید بازگرداندن همه پول ازدست‌رفته خود، قمار می‌کنند. این‌که در بعدازظهر جنگ سوریه این ایران است که حس بازنده دارد یا اسرائیل، موضوع مهمی در تعیین این نکته است که چه کسی قبل از دیگری دست به قمار بزرگ میزند.

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته