سه شنبه 22 آبان 1397

Tuesday 13 November 2018

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/گروگان‌های میرجاوه در تلاقی سه‌گانه ایران-پاکستان-عربستان

گروگان‌های میرجاوه در تلاقی سه‌گانه ایران-پاکستان-عربستان

  • وقتی بامداد سه‌شنبه 16 اکتبر، 14 نیروی نظامی ایران از منطقۀ صفرمرزیِ لولکدان واقع در مرز ایران و پاکستان توسط گروه جیش‌العدل ربوده شدند شرایط منطقه شباهت چندانی به وضعیتِ آن در زمان رویدادهای مشابه پیشین نداشت: ایران به دنبال اوج‌گیریِ دوبارۀ تنش با ایالات‌متحده، درگیر مسائل اقتصادی و امنیتیِ جدیدی بود؛ در پاکستان دولت جدیدی سر کار آمده بود که انتظار می‌رفت مسیری به‌جز مسیر احزاب سنتیِ مردم-مسلم‌لیگ را در پیش بگیرد و عربستان، به دنبال ناپدید شدن روزنامه‌نگار سعودی‌تبار واشنگتن‌پست، "جمال خاشقجی"، در کنسول‌گری این کشور در استانبول، هدف موج بی‌سابقه‌ای از انتقادها از سوی متحدان امریکایی و اروپایی خود قرار گرفته بود. با این حال، مهمترین علامت سؤالی که این رویداد به وجود آورده در برابر روابط ایران-پاکستان است و اینکه این اتفاق چه تاثیری بر روابط ایران-پاکستان-عربستان خواهد گذاشت؟

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  دوشنبه, 07 آبان 1397    16:10    سرویس نگاه از بیرون

اینترنشنال-سرویس آسیا/ وقتی بامداد سه‌شنبه 16 اکتبر، 14 نیروی نظامی ایران از منطقۀ صفرمرزیِ لولکدان نزدیک شهرستان میرجاوه واقع در مرز ایران و پاکستان توسط گروه تروریستیِ جیش‌العدل ربوده شدند شرایط منطقه شباهت چندانی به وضعیتِ آن در زمان رویدادهای مشابه پیشین نداشت: ایران به دنبال اوج‌گیریِ دوبارۀ تنش با ایالات‌متحده، درگیر مسائل اقتصادی و امنیتیِ جدیدی بوده و به تازگی یک حملۀ تروریستی خونبار را در اهواز تجربه کرده بود؛ در پاکستان دولت جدیدی سر کار آمده بود که انتظار می‌رفت مسیری به‌جز مسیر احزاب سنتیِ مردم-مسلم‌لیگ را در پیش بگیرد و عربستان، به دنبال ناپدید شدن روزنامه‌نگار سعودی‌تبار واشنگتن‌پست، "جمال خاشقجی"، در کنسول‌گری این کشور در استانبول، هدف موج بی‌سابقه‌ای از انتقادها از سوی متحدان امریکایی و اروپایی خود قرار گرفته بود. با این حال، مهمترین علامت سؤالی که این رویداد به وجود آورده در برابر روابط ایران-پاکستان است.

در حقیقت، سال گذشته که جیش‌العدل در عملیاتی به یک پاسگاه مرزی در میرجاوه حمله و پس از کشتن نه مرزبان ایران به داخل خاک پاکستان فرار کرد، روابط ایران و پاکستان وارد یکی از تنش‌آمیزترین دوره‌های خود شد. در آن‌زمان، پس از یک درگیریِ لفظیِ کوتاه، سرلشکر باقری فرماندۀ وقت نیروهای مسلح ایران تهدید کرد که اگر پاکستان «بهشت‌های امن» تروریست‌ها را در داخل کشور خود پاکسازی نکند، ایران این گروه‌های شبه‌نظامی را «هرکجا که باشند هدف قرار خواهد داد». ایران حداقل دوبار در ماه‌های می و ژوئیه به این تهدید عمل کرد و با راکت، مناطقی را در داخل بلوچستانِ پاکستان هدف قرار داد. در مقابل، ارتش پاکستان اعلام کرد که هرگونه عملیات نظامی در داخل خاک خود را «حمله به تمامیت ارضی» پاکستان به حساب آورده و به آن واکنش نشان خواهد داد. اندکی بعد از نخستین عملیات طرف ایرانی، ارتش پاکستان یک پهباد را که مدعی شد متعلق به ایران و در حال انجام «عملیات جاسوسی» بوده در عمق خاک خود مورد هدف قرار داده و سرنگون کرد. به دنبال این زنجیرۀ رفتارهای غیردوستانه، مذاکراتی دامنه‌دار در سطوح بالا میان مقام‌های دو کشور صورت گرفت و نیروهای نظامیِ ایران و ارتش پاکستان به توافق‌هایی برای همکاری‌های اطلاعاتی و عملیاتی در این مورد دست یافتند. حادثۀ هفتۀ گذشته نخستین آزمون برای سنجش کارآمدی این سازوکارها بوده و در صورت ناکارآمدی، می‌توان انتظار تنش دوباره در روابط دو کشور را داشت.

با این حال، رویداد مورد بحث می‌تواند دامنه‌ای فراتر از یک همکاری فنیِ امنیتی بین دو کشور داشته باشد. واقعیت این است که روابط ایران و پاکستان در دهه‌های اخیر، یک منظومۀ گسترده و به‌هم‌پیوسته نبوده و جمهوری‌اسلامی‌ایران، پاکستان را در سیاست منطقه‌ای خود عمدتاً بر مبنای دو اولویت اصلی تعریف کرده است: امنیت مرزهای مشترک و بی‌طرفی در دو محور اصلی رقابت‌های منطقه‌ای ایران با عربستان سعودی و ایالات‌متحده. وقتی به دنبال انتخابات جولای دولت عمران خان در پاکستان بر سر کار آمد، امیدهایی در ایران شکل گرفت که با کنار رفتن حزب مسلم‌لیگ که قرابت‌های عمیقی با عربستان داشت، دولت جدید اولویت بیشتری به روابط خود با ایران بدهد و حداقل، موازنۀ سنتیِ پاکستان میان ایران و عربستان را اعاده کند. با این حال، پس از اینکه عمران خان ریاض را به عنوان مقصد نخست خارجی خود بر تهران ترجیح داد و عربستان هم در مقابل اعلام کرد که در پروژۀ کوریدور اقتصادیِ چین-پاکستان (CPEC) که شاهرگ حیاتی اقتصاد پاکستان است سرمایه‌گذاری کلانی انجام داده و حداقل 6 میلیارد دلار نیز به عنوان وام به پاکستن که زیر فشار شدید اقتصادی است خواهد پرداخت، به نظر می‌رسد امیدهای ایران برای اعادۀ آن وضعیت کم‌رنگ شده است. در چنین وضعیتی و درحالی که عربستان و شخص محمد بن‌سلمان بخاطر قضیۀ جمال خاشقجی زیر فشار بی‌سابقه‌ای قرار دارند، رویداد میرجاوه می‌تواند پویش‌های تازه‌ای به روابط میان سه کشور مورد بحث وارد کند. نقطۀ اتصال این پویایی این است که ایران همواره عربستان را در کنار امریکا به حمایت از جیش‌العدل و نیای آن، جندالله به منظور ایجاد ناامنی در بلوچستان ایران متهم کرده‌است. در واقعیت هم صرف‌نظر از قرابت‌های ایدئولوژیک، الگوهایی از همزمانی میان اوج‌گیری تنش بین ایران و عربستان و عملیات تروریستی جیش‌العدل و جندالله قابل ردگیری است. به عنوان مثال، عملیات تروریستی جیش‌العدل در آوریل 2017 که به کشته شدن ده گارد مرزی ایران منجر شد، با اظهارات محمد بن‌سلمان که ایران را به کشاندن جنگ به داخل مرزهای آن تهدید می‌کرد همراه شد.
همچنین پیش از آن ، عبدالمالک ریگی، سرکردۀ گروه جندالله که جیش‌العدل بعدتر از آن منشعب شده است، در سال 2010 در مسیر پروازی از مبدأ «امارات متحدۀ عربی» متحد نزدیک عربستان بود که دستگیر شد. با مبنا قرار دادن این تصویر از رابطۀ بین عربستان-پاکستان با جیش‌العدل در تحلیل طرف ایرانی، حادثۀ میرجاوه از دو مسیر می‌تواند مثلث ایران-پاکستان-عربستان را زیر تأثیر قرار دهد.

نخست اینکه ایران این حادثه را نیز به عنوان یکی دیگر از نمونه‌های رفتارهای بی‌ثبات‌ساز عربستان در منطقه برجسته کرده و تلاش نماید تا از این طریق، فشارها را بر ریاض که بدون این هم روزهای سختی را می‌گذراند، افزایش دهد. همچنین، ایران این امکان را دارد تا از این مسئله به عنوان یک اهرم فشار بر پاکستان جهت متأثر نمودن روابط این کشور با عربستان استفاده نماید. تاکنون جریان امور چنین سناریویی را پشتیبانی نمی‌کند. در هیچ‌یک از مواضع رسمی ایران، از جمله اعلام موضع وزارت خارجه ایران و نیز نامۀ وزیر کشور ایران، رحمانی فضلی به همتای پاکستانی، هیچ اشاره‌ای به نقش عربستان یا کشورهای دیگر نشده است. تنها در بیانیۀ سپاه پاسداران که مسئول تأمین امنیت مرزها بوده و نیروهای ربوده شده از اعضای آن بوده‌اند، ادعا شده عملیات با هدایت نیروهای امنیتی خارجی و با پشتیبانی «برخی از کشورهای متجاوز منطقه» انجام گرفته است. این در حالی است که پس از عملیات جیش‌العدل در سال گذشته، ایران به سرعت «برخی کشورها» را به دست داشتن در آن پیشامد متهم کرد. واقعیت این است که ایران حتی از مسئلۀ خاشقجی هم در خطابه‌های رسمی خود برای فشار بر عربستان استفاده نکرده و سخنگوی وزارت خارجه اعلام کرد که ایران تا زمان اثبات ادعاهای دولت ترکیه از اظهارنظر خودداری خواهد کرد-این موارد در کنار هم این احتمال را مطرح می‌کند که ایران احتمال می‌دهد این مسئله به تیره شدن روابط غرب و عربستان بینجامد و قصد دارد با سکوت، مسیر را برای استفاده از این فضا جهت تنش‌زدایی با عربستان باز نگاه دارد.

مسیر دوم این است که پاکستان، از این مسئله به عنوان فرصتی برای اثبات حسن نیت خود در رابطه با ایران و بی‌طرفی در مسائل ایران-عربستان استفاده نماید. ارتش پاکستان و به ویژه سرویس اطلاعاتی آن (ISI) همواره به این متهم بوده است که روابط نزدیکی با گروه‌های شبه‌نظامی در منطقه برقرار کرده و از این روابط برای پیشبرد اهداف خود در کشورهای همسایه بهره‌برداری می‌کند. نیروهای گارد مرزی ایران در حال حاضر در گروگان جیش‌العدل هستند و تاکنون خبری مبنی بر کشته شدن آنها منتشر نشده است. تصاویری هم که گروه تروریستی جیش‌العدل هفتۀ گذشته منتشر کرد نشان می‌دهد حداقل 12 نفر از گروگان‌ها زنده هستند. بنابراین، همکاری ارتش پاکستان با نیروهای امنیتی ایران برای آزادسازی آنها نه تنها پیامی مبنی بر حسن نیت پاکستان در تأمین امنیت مرزهای خود با ایران ارسال کرده و به حسن شهرت آسیب‌دیدۀ ارتش پاکستان یاری می‌رساند، بلکه سطحی از اطمینان خاطر به ایران می‌دهد که پاکستان متعهد به حفظ توازن در روابط میان ایران و عربستان است. اینکه کدام یک از این مسیرها محقق شود، به انتخاب بازیگران درگیر، به ویژه ایران و پاکستان بستگی دارد.

منبع: المانیتور

telegram channel

درباره نویسنده

حامد عسگری

حامد عسگری

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته