يكشنبه 30 ارديبهشت 1397

Sunday 20 May 2018

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/بررسی پذیرش طرح‌های صلح مناقشه قره‌باغ (قازان و کالینگراد) و چالش‌های آن

بررسی پذیرش طرح‌های صلح مناقشه قره‌باغ (قازان و کالینگراد) و چالش‌های آن

  • بعد از وقوع مناقشه قره¬باغ در دهه 1990 و از دست رفتن 20 درصد از اراضی جمهوری آذربایجان، طرح-های مختلفی تحت عنوان گوبل، مادرید، گالینگراد و قازان توسط اعضای گروه مینسک برای حل این مناقشه ارایه شده است. سوالی که مطرح می‌شود این است در شرایط کنونی چه مولفه‌هایی زمینه را برای تسریع فرایند صلح بین طرف‌های درگیر و امکان تحقق هر یک از طرح‌های قازان و گالینگراد فراهم می‌کند؟

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  پنج شنبه, 13 ارديبهشت 1397    11:15    سرویس نگاه از بیرون

نویسنده: دکتر قاسم اصولی اودلو (دکتری روابط بین‌الملل و پژوهشگر مرکز تحقیقات تدبیر اقتصاد)
اختصاصی اینترنشنال_سرویس آسیا/ بعد از وقوع مناقشه قره‌باغ در دهه 1990 و از دست رفتن 20 درصد از اراضی جمهوری آذربایجان، طرح‌های مختلفی تحت عنوان گوبل، مادرید، گالینگراد و قازان توسط اعضای گروه مینسک برای حل این مناقشه ارایه شده است.در آخرین دور از مذاکرات برای حل‌وفصل مناقشه قره‌باغ که در سال 2016 در وین برگزار شد، طرف‌های درگیر با مدیریت گروه مینسک به دستاورد مشخص و عملیاتی دست پیدا نکردند. سوالی که مطرح می‌شود این است در شرایط کنونی چه مولفه‌هایی زمینه را برای تسریع فرایند صلح بین طرف‌های درگیر و امکان تحقق هر یک از طرح‌های قازان و گالینگراد فراهم می‌کند؟

با وجود عدم دست‌یابی به دستاوردهای ملموس و موثر، در شرایط کنونی عوامل مختلف اقتصادی و سیاسی، احتمال توافق بر سر هر یک از طرح‌های قازان یا کالینگراد را افزایش داده است. طرح قازان تعدیل شده طرح مادرید است که براساس آن ابتدا سرنوشت هفت شهر واقع در محیط کمربندی قره‌باغ به صورت گام به گام مشخص می‌شود.

در این ارتباط در گام اول، خروج نیروهای نظامی ارمنستان از پنج شهر واقع در اطراف قره‌‌باغ و واگذاری آن به آوارگان جنگی جمهوری آذربایجان مورد تأکید قرار گرفته است و در گام بعدی سرنوشت دو شهر دیگر مشخص شده و در نهایت با اتخاذ رویکرد مسالمت‌آمیز بین دولت ارمنستان و جمهوری آذربایجان، سرنوشت خود منطقه قره‌باغ تعیین می‌شود.

موضع جمهوری آذربایجان در ارتباط با سرنوشت نهایی قره‌باغ، تبدیل آن به یک منطقه خودمختار با اختیارات تام تحت حاکمیت این کشور مانند منطقه خودمختار تاتارستان روسیه است. اما، ارمنستان تبدیل این منطقه به عنوان بخشی از موجودیت سرزمینی خود یا تبدیل آن به یک کشور واحد با حاکمیت مستقل را دنبال می‌کند. طرح کالینگراد نیز از نظر محتوا و نحوه واگذاری شهرهای اطراف قره‌باغ مشابه طرح قازان است، با این تفاوت که براساس این طرح، حاکمیت خود قره‌باغ به روسیه واگذار می‌شود.نهایی شدن هر یک از این طرح‌های حقوقی قازان و کالینگراد با توجه به رقم زدن سرنوشت متفاوت برای قره‌باغ می‌تواند پیامدهای مهم ژئوپلیتیکی، سیاسی و امنیتی برای ایران در پی داشته باشد.

مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، به حاشیه رفتن احزاب افراطی مانند داشناکسیون و حزب کمونیست در نظام حاکمیتی ارمنستان، تعدیل نقش دیاسپورای ارمنی در نظام سیاست‌گذاری و تصمیم‌سازی ارمنستان در کنار تحت فشار بودن هیئت حاکمه جمهوری آذربایجان از جانب انواع گروه‌های اپوزیسیون و گروهای اسلام‌گرا، احتمال توافق دولت‌های آذربایجان و ارمنستان در ارتباط با حل‌وفصل مناقشه به صورت مسالمت آمیز را افزایش داده است.


تولید ناخالص داخلی ارمنستان در سال‌های گذشته از حدود 11 میلیارد دلار افزایش نیافته و موقعیت سیاسی منزوی و جغرافیایی محصور در خشکی این کشور همراه با محرومیت از اتصال به کریدورهای مهم انتقال انرژی و مسیرهای مهم ترانزیتی، وضعیت نابه‌سامان اقتصادی این کشور را تشدید کرده است. این وضعیت نابه‌سامان اقتصادی که یکی از ریشه‌های اصلی اعتراض‌های مردمی به برگزیده شدن مجدد سرکسیان به سمت نخست‌وزیری در سال 2018 است، پیشران اصلی پیگیری سیاست خارجی مبتی بر مذاکره و گفت‌وگو برای حل مناقشه قره‌باغ حتی با روی کار آمدن دولت جدید در راستای خروج از انزوای سیاسی، جغرافیایی و بهبود اوضاع اقتصادی خواهد بود. علاوه بر این، احزاب کمونیست و داشناکسیون که افراطی‌ترین رویکردها را نسبت به مسأله قره‌باغ دارند، در هیچ یک از انتخابات مربوط به شورای شهر و ریاست جمهوری ارمنستان آرای لازمه برای تصاحب کرسی را به دست نیاورده‌اند.


دیاسپورای ارمنستان با وجود نقش مهم رسانه‌ای و جریان‌سازی بین‌المللی، با کمک‌های مالی خود تنها حدود 10 درصد (یا کمتر) تولید ناخالص داخلی ارمنستان را تشکیل می‌دهند. همه این عوامل نقش پیش‌ران‌های متن جامعه را در مقایسه با گروه‌ها و جریان‌های افراطی در ارتباط با حل مناقشه قره‌باغ افزایش داده و احتمال تغییر رویکرد ارمنستان از حالت عدم مصالحه به رویکرد مبتنی بر مذاکره و مصالحه نسبت به مناقشه قره¬باغ را افزایش داده است.


اعمال این رویکرد زمینه را برای تحقق طرح قازان یا کالینگراد مهیا می‌کند و با توجه به تبعات مهم ژئوپلیتیکی، امنیتی و اقتصادی می‌تواند به یک موضوع مهم برای ایران به حساب آید. با وجود این اهرم‌های زمینه‌ساز برای حصول توافق، چالش‌هایی نیز مانند امکان اعلام استقلال قره‌باغ توسط دولت و پارلمان ارمنستان در واکنش به تحولات میدانی و سیاسی این کشور از جمله موانع مهم در مسیر فرایند مذاکرات صلح به شمار می‌آید.


جنگ چهار روزه در ماه آوریل سال 2016 بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان که به آزاد شدن 300 کیلومتر از اراضی جمهوری آذربایجان منجر شد، زمینه را برای تصویب طرح استقلال قره¬‌اغ در هئیت دولت ارمنستان و ارایه آن برای بررسی در پارلمان این کشور، جهت تصویب نهایی فراهم کرد. بعد از این جنگ، دولت ارمنستان به طور رسمی تهدید کرده است در صورت حمله مجدد نیروهای نظامی جمهوری آذربایجان، منطقه قره‌باغ را به صورت دوورژه به رسمیت خواهد شناخت.


اعلام این موضع و به رسمیت شناخت استقلال این منطقه، از یک سو می‌تواند به افزایش تنش، احتمال درگیری بین طرف‌های درگیر و پیچیده‌تر شدن بحران منجر شود و از سوی دیگر فرایند مذاکرات را برای حل‌وفصل این مناقشه به صورت مسالمت‌آمیز در قالب طرح‌های مختلف گروه مینسک مانند قازان یا گالینگراد مختل کند.

به‌نظر می‌رسد در شرایط کنونی ارمنستان از این موضوع به عنوان عامل بازدارنده دیپلماتیک در راستای جلوگیری از وقوع مجدد درگیری استفاده می‌کند که می‌تواند همزمان ناشی از ناامیدی این کشور از فرایند مذاکرات صلح و نیز به‌‌عنوان ابزاری در راستای کسب مشروعیت سیاسی برای انتقال قدرت کنونی در این کشور باشد.


در واقع، در نتیجه تحولات سیاسی بعد از انتخابات 2018 ارمنستان، با وجود انتخاب سرکسیان به عنوان نخست وزیری، اعتراض گروهای مخالف به رهبری نیکول پاشینیان به استعفای او از سمت نخست وزیری منجر شد. در سال 2018، وقوع این تحولات، احتمال مطرح شدن تصویب حاکمیت مستقل قره‌باغ در پارلمان این کشور را افزایش داده است تا ابزاری برای تغییر توجه مردم از فرایند نحوه انتقال قدرت و نابه‌سامانی‌های وضعیت اقتصادی در این کشور به تحولات میدانی مناقشه قره‌باغ باشد و زمینه را برای وحدت، انسجام ملی و مشروعیت‌بخشی بیشتر در این کشور فراهم کند.


البته مواضع کشورهای مختلف نسبت به تصویب طرح استقلال می‌تواند یک مانع جدی در مسیر اعلام رسمی استقلال قره‌باغ باشد. دولت روسیه که در شرایط کنونی تداوم وضع موجود را به عنوان اهرم فشاری برای کنترل رفتار خارجی این بازیگران و زمینه‌ساز نفوذ خود در منطقه قفقاز جنوبی تفسیر می‌کند، اعلام استقلال این منطقه را گامی در راستای تغییر وضع موجود، تشدید تنش و ناامنی در منطقه تلقی می‌کند و به مخالفت با این موضوع خواهد پرداخت. اتحادیه اروپا نیز این موضوع را اقدامی خارج از چارچوب توافقات گروه مینسک تشخیص داده و این استقلال را به رسمیت نخواهد شناخت. انگلیس فارق از پیوند سنتی خود با جمهوری آذربایجان، یکی از شرکای اصلی تجاری و از سرمایه‌گذاران اصلی در حوزه اقتصاد این کشور به شمار می‌آید، بنابراین مخالفت این کشور با اعلام استقلال قره‌باغ طبیعی به نظر می‌رسد.

برای ایران نیز فارغ از هرگونه موضع‌گیری سیاسی، به‌دلیل افزایش بی‌ثباتی در محیط پیرامونی ایران اعلام استقلال این منطقه در راستای منافع ملی تلقی نمی‌شود.
بنابراین، دولت ارمنستان با ملاحظه مواضع کشورهای مختلف و پیامدهای احتمالی آن بعید به‌ نظر می‌رسد در این مسیر گام بردارد، این موضوع نیز شرایط را برای تداوم مذاکرات صلح و امکان تحقق طرح‌های قازان یا کالینگراد فراهم می‌کند.

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته