جمعه 28 مهر 1396

Friday 20 October 2017

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/دولت کردی در عراق: اهمیت تفاهم با بغداد

دولت کردی در عراق: اهمیت تفاهم با بغداد

  • به رغم اهمیت انگیزه ها و تلاشهای کردی برای حرکت به سمت استقلال، ضعف دولت مرکزی عراق را می توان اصلی ترین متغیر اثرگذار بر حرکت تدریجی اکراد به سمت استقلال دانست. هر چند کردستان عراق هنوز به صورت رسمی و قانونی از عراق جدا نشده و موانع جدی را برای تحقق استقلال در پیش رو دارد، اما روشن است که اربیل از مرزهای متعارف فدرالیسم در جهان بسیار فراتر رفته و شرایط و رفتارهای آن آمیزه ای از یک واحد کنفدرالی تا دولت مستقل را نشان می دهد.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  پنج شنبه, 07 ارديبهشت 1396    05:21    سرویس آسیا

اختصاصی اینترنشنال-سرویس آسیا/ فارغ از مطالبات تاریخی کردهای عراق برای خودمختاری یا ایجاد دولت کردی از زمان فروپاشی امپراتوری عثمانی و درگیریهای متداوم آنها با دولت مرکزی عراق، از ابتدای دهه 1990 اکراد حرکت نوینی را برای ایجاد زیرساختهای لازم برای استقلال آغاز کردند. در طول سالهای پس از 2003 کردها توانستند با قانونی ساختن فدرالیسم و رسمیت دادن به اقلیم کردی در شمال عراق و همچنین ایجاد بسترهای لازم به صورت تدریجی گامهای مهمی را به سمت استقلال بردارند. به رغم اهمیت انگیزه ها و تلاشهای کردی برای حرکت به سمت استقلال، ضعف دولت مرکزی عراق را می توان اصلی ترین متغیر اثرگذار بر حرکت تدریجی اکراد به سمت استقلال دانست. هر چند کردستان عراق هنوز به صورت رسمی و قانونی از عراق جدا نشده و موانع جدی را برای تحقق استقلال در پیش رو دارد، اما روشن است که اربیل از مرزهای متعارف فدرالیسم در جهان بسیار فراتر رفته و شرایط و رفتارهای آن آمیزه ای از یک واحد کنفدرالی تا دولت مستقل را نشان می دهد. اما در مجموع اقلیم کردستان هنوز با مشکلات و ضعفهای سیاسی و اقتصادی داخلی روبروست، اختلافات و مشکلاتی با بغداد و سایر گروههای عراقی داشته و مهمتر اینکه حرکت آن به سمت استقلال مورد توافق بغداد یا حمایت بازیگران خارجی قرار ندارد.
ضعف دولت عراق از زمان جنگ کویت بستر مهمی را برای حرکت کردها به سمت استقلال فراهم ساخت. به ویژه اینکه بغداد در تمام دهه 1990 تحت تحریمهای بین المللی و ضربات نظامی غرب قرار گرفت و بعد از 2003 با چالشها و بحرانهای سیاسی و امنیتی متعددی روبرو بوده است. از آنجایی که شکل گیری ساختار نوین دموکراتیک در عراق مورد رضایت و توافق برخی بازیگران خارجی نیز قرار نداشته است و برخی دیگر نیز درصدد ایجاد نوعی از توازن بین گروههای داخلی عراق بوده اند، ضعف دولت مرکزی تشدید شده است. سیطره داعش بر بخشهای وسیعی از عراق در سال 2014 و نزدیک شدن آن به دروازه های بغداد و فروپاشی بخشی از ساختارهای نظامی و امنیتی این کشور باعث آغاز مرحله نوینی در عراق شد که نشانگر افزایش ضعف دولت مرکزی بود. در چنین شرایطی کردها هم به لحاظ گفتاری و هم در سطح عملکرد سعی کردند تا از حمله داعش و ضعف دولت مرکزی بیشترین بهره برداری را داشته باشند. بر این اساس در گفتار از ورود عراق به مرحله بعد از داعش و شکست تجربه عراق سخن گفتند و در عمل با سیطره بر بیش از 90 درصد مناطق مورد مناقشه آنها را به صورت غیرقانونی در اختیار خود قرار گرفتند. بر این اساس بود که درخواستها و تلاشهای رهبران کرد با محوریت مسعود بارزانی برای اعلام استقلال بسیار شدت گرفت.
کردهای عراق در سالهای پس از 2014 با معضلات اقتصادی و اختلافات سیاسی داخلی مهمی روبرو بودند. با این حال حزب دموکرات و بارزانیها تلاشهای خود برای کسب موافقت و حمایت دولتهای غربی به خصوص آمریکا برای اعلام استقلال را شدت بخشیدند. اما به رغم چالشهای موجود مقامات امریکایی اولویت تمام گروههای عراقی را مبارزه با داعش عنوان کردند و با تاکید بر حفظ تمامیت ارضی عراق با درخواست استقلال کردها مخالفت کردند. در چنین وضعیتی در حالی که دولت عراق توانست اکثر مناطق تحت اشغال داعش را آزاد کند و قدر ت خود را تقویت نماید و کردها نیز موفق به کسب حمایت خارجی برای استقلال نشدند، رهبران کرد ناگزیر شدند تا برای تداوم و تکمیل روند استقلال بار دیگر به بغداد رجوع کنند. لذا به رغم تمامی مسائل و چالشهای دولت مرکزی، کسب توافق و تفاهم با بغداد به عنوان پیش فرض استقلال کردستان مطرح است.
در تحولات جدید کردستان عراق و توافق حزب دموکرات با برخی اعضای اتحادیه میهنی برای انجام همه پرسی استقلال- فارغ از مخالفت سایر احزاب کردی و حتی برخی رهبران اتحادیه با این موضوع- موضوع مورد تاکید آن است که اعلام استقلال کردستان بلافاصله پس از مشخص شدن نتایج همه پرسی انجام نخواهد شد و رهبران کرد تعاملات جدی را برای کسب موافقت و تفاهم با بغداد و کشورهای همسایه آغاز خواهند کرد. در حالی که کشورهای همسایه عراق با توجه به ملاحظات امنیتی خود موافق ایجاد دولت کردی نیستند و قدرتهای بزرگ بین المللی نیز انگیزه و منافع خاصی در حمایت از ایجاد دولت کردی ندارند، نوع رویکرد بغداد به اصلی ترین عامل اثرگذار بر آینده کردستان تبدیل شده است. هر چند نخست وزیر و عمده مقامات عراق انجام همه پرسی در شرایط کنونی و استقلال کردی را مناسب نمی دانند، اما تفاهم و توافق بغداد با دولت کردی موضوعی پیچیده تر از صرف اظهارنظر مقامات عراقی است. مناطق مورد مناقشه اصلی ترین مانع برای استقلال کردی است. ضمن اینکه در صورت جدی شدن روند استقلال پیچیدگی روابط بین گروههای مختلف عراقی اعم از عربها، کردها و ترکمنها و حساسیت در مورد سرنوشت مناطق مختلط مانند کرکوک می تواند باعث بالا گرفتن سطح منازعه و حتی ورود برخی بازیگران خارجی به بحران شود. با توجه به چنین شرایطی دولت مرکزی در رویکردی واقع گرایانه هرگز نمی تواند در خصوص ایجاد دولت کردی به تفاهم و توافق پایداری با اکراد دست یابد. ضمن اینکه هر گونه کوتاهی دولت عراق در خصوص یکپارچگی عراق باعث کاهش مشروعیت آن و متهم شدن آن از سوی جریانهای عربی مختلف خواهد شد. بر این اساس در حالی که پیشرفت روند استقلال به صورت جدی با تفاهم یا توافق بغداد گره خورده است و رویکرد بغداد به نوعی رفتار سایر کنشگران را نیز متاثر می سازد، تحقق این نوع تفاهم حداقل در افق کوتاه مدت و شاید میان مدت بسیار دشوار محسوب می شود.

telegram channel

درباره نویسنده

علی اکبر اسدی

علی اکبر اسدی

  • هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
  • پژوهش‌گر غرب آسیا
  • تماس: asadi@theinternational.ir

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته