سه شنبه 25 مهر 1396

Tuesday 17 October 2017

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/نگاهی به نتایج و پیامدهای همه پرسی اخیر ترکیه

نگاهی به نتایج و پیامدهای همه پرسی اخیر ترکیه

  • نگاهی به نتایج و پیامدهای همه پرسی اخیر ترکیه

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  دوشنبه, 28 فروردين 1396    20:30    سرویس آسیا

اختصاصی اینترنشنال-سرویس آسیا/ ترکیه دیروز (16آوریل) به مهمترین تغییر سیاسی در تاریخ جمهوری خود رای داد. اصلاحیه های قانون اساسی جدید که اصلی ترین ماده آن تغییر نظام سیاسی از پارلمانی به ریاستی است، با اکثریت 51.3 درصد مورد تائید رای دهندگان این کشور قرار گرفت. در مقابل، 48.7 درصد رای به عدم تائید تغییر نظام سیاسی و افزایش اختیارات رئیس جمهور دادند. میزان مشارکت در این همه‌پرسی85.7 درصداز 55 میلیون شهروندان واجد شرایط اخذ رای بوده است. اعلام نتایج همه پرسی از سوی کمیته عالی انتخابات ترکیه مورد تائید حزب اصلی اپوزیسیون(حزب جمهور خواه خلق) قرار نگرفت و رهبری این حزب به شبکه سی‌ان‌ان ترک گفته است که کمیته انتخابات خلاف مقررات عمل کرده و بیش از 2 میلیون تعرفه‌های غیررسمی و غیرمجاز را به نفع "آری" معتبر شمارده است. این درحالی است که اختلاف آرای بین دو کمپین، 1.3 میلیون رای بوده است؛ 25.156.860 رای "آرای" و 23.777.014 رای "نه" به صندوق ها ریخته شده است. پیروزی شکننده طرفداران تغییر نظام سیاسی بحث های مجادله انگیزی را میان رسانه ها، پژوهشگران و افکار عمومی مطرح ساخته است که غالب آنها معتقدند نظام سیاسی جدید با قدرت غیرنظارتی رئیس جمهور اردوغان که نتایج رفراندوم نیز به آن مشروعیت داد، روند اقتدارآمیزی در سیاست داخلی و تهاجمی در سیاست خارجی خواهد داشت. در این باب نکاتی چند شایان توجه است.
- یکی از نتایج فوری تغییر نظام سیاسی به ریاستی و افزایش اختیارات رئیس جمهور اردوغان، کاهش شاخص های دمکراسی، وضعیت حقوق بشری، و تضعیف حاکمیت قانون در عرصه سیاست داخلی خواهد بود. روندی که از سال 2014 شروع شده است. این روند انتقادات اتحادیه اروپا و نهادهای حقوق بشری بر روندهای سیاسی در ترکیه را افزایش خواهد داد که طبیعتاً به ایجاد تنش در حوزه های دیگر اقتصادی و سیاسی با متحدین غربی منجر خواهد شد. بنابراین، روند اقتدارگرایی داخلی موجب دوری از نهادها و رژیم های حقوقی، سیاسی، و اقتصادی غرب می شود. تزلزل در روند اروپایی شدن، تشدید مسئله کردی در سیاست داخلی، و بحرانی شدن وضعیت پناهجویان از مهمترین پیامدهای دیگر قابل پیش بینی هستند.
- عرصه اقتصادی که یکی از مهمترین جنبه های محبوبیت حزب عدالت و توسعه در سیاست داخلی و خارجی بود، بیش از هر حوزه دیگری تحت تاثیر روندهای جاری تغییر نظام سیاسی قرار خواهد گرفت. اما ترکیه نفت ندارد و مزیت نسبی آن در حوزه اقتصادی سرمایه گذاری مستقیم خارجی است. وجود یک رژیم اقتدارگرا و بی ثباتی سیاسی در داخل امنیت سرمایه گذاری و تداوم تولید داخلی را سلب خواهد کرد. حامیان نظام سیاسی جدید از این مسئله بخوبی آگاهی دارند و مطمئناً برای جلوگیری از رکود شاخص های اقتصادی و تجاری ناگزیر به سمت رویکردهای تهاجمی در روابط با شرکای تجاری غربی حرکت نخواهند کرد. در غیراینصورت، فشارهای داخلی بر عدم پایداری نظام سیاسی جدید افزایش خواهد یافت. امنیت و اقتصاد دو کالای مهم و غیرقابل سازش برای ملت ترک است.
- نتایج همه پرسی نشان می دهد که پیروزی بسیار شکننده است و تغییر نظام سیاسی با عنایت به این واقعیت که نیمی از رای دهندگان مخالف آن بودند، پیامی برای رهبران حزب حاکم دارد. اردوغان در سخنرانی های موسوم با بالکن خود بعد از پیروزی، از نتایج رضایت نداشت. به نظر می رسد که جانب احتیاط در رفتارهای داخلی حداقل تا انتخابات ریاست جمهوری در سال 2019 تعیین کننده خواهد بود. از سوی دیگر، یکی از متغیرهای تاثیرگذار بر این پیروزی، حمایت هسته مرکزی حزب ملی گرای حرکت ملی بود. ازاینرو، ملی گراها در توزیع قدرت نظام سیاسی جدید سهمی خواهند داشت و برنامه های داخلی و خارجی آنها مورد نظر کارگزاران جدید قرار می گیرد. البته ملی گراها در داخل خود به چنددستگی دچار شده اند و خیلی از آنها رای "نه" به همه پرسی دادند. احتمال شکاف در داخل حزب ملی گرا و ظهور رهبری جدید در هسته مرکزی این حزب وجود دارد که می تواند انتخابات ریاست جمهوری در سال 2019 را تحت تاثیر قرار دهد.
- ترکیه ای نوین با تعریفی جدید از حکومت و سیاست در حال تولد است که با ساختارهای جمهوری کمالیستی متفاوت است. برخلاف بسیاری از دیدگاههای غالب، نگارنده اعتقادی به این گزاره ندارد که ترکیه به یک جمهوری اسلامی تبدیل خواهد شد. اسلام در ترکیه یک امر ایدئولوژیک نیست، بلکه بیشتر یک امر فرهنگی و سیاسی است. به این معنا که بسیج نیروهای داخلی با توجه به چندقطبی شدن جامعه، زیر سایه اسلام گرایی امکانپذیر نیست. حتی بسیاری از اسلام گراها مخالف تغییر نظام سیاسی بودند. رابطه اردوغان با طرفدارنش رابطه معنوی بین امام و امت نیست بلکه بیشتر ناشی از کیش شخصیتی اردوغان است. اردوغان بر احساسات حکومت می کند. از سوی دیگر، هنوز سنت سکولاریسم و کمالیسم در جامعه مدنی ترکیه از قدرت بسیج کنندگی زیادی بر علیه هرگونه انحراف از ایدئولوژی حاکم بر این جمهوری برخوردار است. هرچند سنت کمالیستی در حال افول است اما روندهای پیش رو حتی می تواند موجب تقویت سکولاریسم شود. اساس دولت جدید ترکیبی از اسلام محافظه کارانه، سکولاریسم محدود، و ملی گرایی خواهد بود. اضافه کنیم که سکولاریسم در ترکیه به معنای کمالیست بودن نیست. سکولاریسم با نفوذ خود در طبقه متوسط و نخبه جامعه ترکیه همیشه تهدید بزرگی برای اسلام گرایی دراین کشور بوده است. از سوی دیگر، کردها، ملی گراها و اقلیت های مذهبی همچون علویان هم در مقابل اسلام گرایی سنی هستند. راه دشواری برای تغییر نظام سیاسی به اسلام گرایی به عنوان ایدئولوژی حاکم در حکومت و سیاست ترکیه وجود دارد.
- عرصه سیاست خارجی به اندازه روندهای سیاست داخلی تحت تاثیر تغییر نظام سیاسی قرار نخواهد گرفت. حزب حاکم از سال 2011 هر آنچه در برنامه راهبردی خود داشته است به اجرا گذاشته و موانع داخلی زیاد بر کم و کیف آن تاثیری نداشته است. از سوی دیگر، بحث از ظهور امپراطوری عثمانی در چنین وضعیتی که ترکیه با مسائل ملی عدیده ای روبروست، بی معناست. با عنایت به این حقیقت که ترکیه یک قدرت میانه ای بیش نیست، در عرصه اتخاذ سیاست خارجی تهاجمی با محدودیت های ساختاری مواجه است. ترکیه در 6 سال گذشته هر چه در توان داشت در معادلات جهان اسلام بکار گرفت اما نتایج مطلوبی برای این کشور حاصل نشد. سال 2011 که ترکیه در اوج قابلیت های مادی، نظامی، و نفوذ معنوی در خاورمیانه بسر می برد، نتوانست بسیاری از برنامه های راهبردی خود را برای تبدیل شدن به رهبری جهان اسلام به اجرا بگذارد. درحالی که در حال حاضر قابلیت های مادی و نفوذ معنوی این کشور به عنوان یک مدل در میان کشورهای جهان اسلام تقلیل یافته است. گفتمان حاکم بر سیاست خارجی بنظر می رسد که ترکیبی از پان اسلامیسم و پان تورانیسم باشد. بدین معنا که خاورمیانه و آسیای مرکزی و جغرافیای ترک نشین در اولویت ژئوپلتیکی سیاست خارجی ترکیه قرار خواهد گرفت. ذکر این نکته نیز ضروری بنظر می رسد که تئوریسن سیاست خارجی سیستم سیاسی جدید ابراهیم کالین است. برخلاف داوداغلو که بر عمق ژئوپلتیکی تاکید می کرد، کالین بر عمق ایدئولوژیکی ترکیه در جغرافیای مجاور تاکید دارد.
- از سوی دیگر، گرایش بیشتر ترکیه به تحولات خاورمیانه و جهان اسلام به عنوان یک قدرت سنی، این کشور را وارد درگیری ایدئولوژیک نه تنها با ایران بلکه با عربستان سعودی و مصر خواهد کرد. ظهور دوگانه اخوانی- سلفی در تحولات جهان اهل سنت قریب الوقوع است. پیگیری چنین رویکردی از سوی ترکیه، حتی می تواند با ابتکارات روسیه، ترکیه را به سمت محور ائتلاف با ایران و روسیه در تحولات خاورمیانه نزدیک سازد. با توجه به کاهش قدرت مادی و نفوذ معنوی ترکیه و دوری این کشور از ابتکارات راهبردی غرب، رهبران نظام جدید برای اعمال سیاست های خود ناگزیر به ائتلاف سازی با بازیگران منطقه ای هستند. در این میان، نگاه دولت ترامپ به نظام سیاسی جدید ترکیه و آینده همکاری راهبردی دو کشور بویژه در سوریه و عراق می تواند وضعیت را دگرگون کند. اما تحولات سوریه و عراق در صدر دستورکارهای سیاست خارجی ترکیه است و حتی پیش بینی می شود که اردوغان برای کاهش فضای دوقطبی ایجاد شده بعد از رفراندوم، حمله ای خارجی داشته باشد. این حمله می تواند تداوم عملیات سپر فرات به المنبج و الرقه در سوریه باشد، یا می تواند آغاز عملیاتی جدید در شمال عراق تحت عنوان عملیات سپر دجله باشد. به هرحال، کردها هدف خارجی این حمله قریب الوقوع قلمداد می شوند.
سخن آخر اینکه هنوز روندهای آینده در حکومت و سیاست ترکیه به قطع یقین مشخص نیستند. باید منتظر سخنرانی های رهبران ترکیه و بویژه اردوغان در روزهای آتی ماند. دو سال تا انتخابات ریاست جمهوری باقی مانده است و در این مدت بسیاری از ابهامات و عدم قطعیت های پیش رو در رابطه با ظهور ترکیه جدید می تواند شفاف شود. با توجه به این عدم قطعیت ها، این احتمال نیز وجود دارد که انتخابات ریاست جمهوری که قرار است در سال 2019 برگزار شود، با اعلام برگزاری انتخابات زودهنگام از سوی پارلمان، زودتر از موعد مقرر انجام شود.

telegram channel

درباره نویسنده

ولی گل محمدی

ولی گل محمدی

  • دکترای روابط بین الملل
  • پژوهشگر حوزه خاورمیانه و ترکیه

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته