يكشنبه 26 آذر 1396

Sunday 17 December 2017

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/خاورمیانه به سمت قاعده‌مندشدن «وضعیت استثنایی»

خاورمیانه به سمت قاعده‌مندشدن «وضعیت استثنایی»

نویسنده :  جمعه, 03 آذر 1396    22:34    سرویس آسیا

یعقوب قلندری*

وضعیت استثنایی شرایطی است که در آن قانون تعلیق می‌شود و در این وضعیت ما شاهد «درجه‌ای از عدم توازن میان حقوق عمومی و واقعیت سیاسی هستیم». وضعیت استثنایی فضایی است تهی از قانون که درقالب نوعی وضعیت عاری از محدودیت استحاله می‌یابد و در آن حکومت‌ها خشونت ناب را به نمایش می‌گذارند تا بتوانند در آزادی کامل، از آن بهره ببرند. در منطقه خاورمیانه درحال مشاهده قاعده‌مند شدن چنین وضعیتی هستیم که در آن قانون اعتبار خود را حفظ کرده است اما کارکرد خود را از دست داده است.

ائتلاف تحت امر عربستان در یمن به دلیل کشتن، معلول و ناقص کردن حدود ۷۰۰ کودک و حمله به مدارس و بیمارستان‌ها در سال ۲۰۱۶ وارد لیست سیاه سازمان ملل متحد شد. رژیم صهیونیستی به دلیل ساخت دیوار حائل، ساخت شهرک‌های صهیونیستی، محاصره غزه و کشتار فلسطینیان محکوم می‌شود، ایالات متحده و متحدان آن به دلیل کشتار غیر نظمیان سرزنش می‌شوند اما هیچ کدام از قانون‌ها و نهادهای حقوق بشری کارایی ندارند و تنها از این قوانین و نهادها به عنوان برگی برای فشار بر دولت‌های مخالف نظام سلطه جهانی استفاده می‌شود. این امر ما را متوجه این نکته می‌کند که در وضعیت استثنایی حاکم شده بر خاورمیانه باید با توجه به بسترهای سیاسی و نه حقوقی شرایط را فهم کرد.

حیات در وضعیت استثنایی

در این وضعیت تنها آن نوع زیستی از انسان معنا می‌یابد که بر واقعیت صرف زیستن در اشتراک با همه موجودات زنده دلالت دارد (حیات طبیعی یا زیستی) و انسان از زیستی که دلالت بر صورت یا شیوه‌ای از زیستن دارد که خاص یک فرد یا گروه است محروم است (حیات سیاسی). در این وضعیت ما شاهد در تقابل قرار گرفتن واقعیت صرف زیستن با حیات ازنظر سیاسی شایسته هستیم. قدرت‌های بزرگ با قرار دادن حیات زیستی در مرکز محاسبات خویش، پرتو جدیدی بر مناسبات پنهان میان قدرت یکپارچه و حیات برهنه افکنده‌اند. امروز حیات زیستی مردم منطقه به تسخیر قدرت‌های بزرگ جهانی، کشورهای سرمایه‌دار و محافظه‌کار منطقه‌ای و گروه‌های جنایتکار درآمده است و حیات شایسته سیاسی به دست فراموشی سپرده‌شده است. در این وضعیت زندگی به انقیاد درآمده است. سبک زندگی و ارزش‌های زندگی و هنجارهای زندگی مردم مشوب شده‌اند.

انسان در وضعیت استثنایی

انسان در خاورمیانه تبدیل به هومو ساکر شده است؛ «قربانی کردن این انسان مجاز نیست، اما کسی که او را بکشد برای قتل محاکمه نخواهد شد». معمای سیاسی این منطقه آن است که قلمرو حاکم به‌واسطه منطق هومو ساکر ساختار می‌یابد، چنان‌که «زندگی در اسارت در اصل زندگی مقدسی است ـ بدین معنا که ممکن است هومو ساکر کشته شود اما قربانی نگردد».

در این دوران مردم سوریه، عراق و فلسطین به نام آوارگان شناخته می‌شوند و مردم افغانستان را با مهاجران می‌شناسند و بسیاری از مردم کشورهای منطقه نیز یا دچار فرار مغزها هستند و یا به دنبال پناهندگی هستند و مردم یمن بدترین شرایط زندگی را تجربه می‌کنند.

تاکنون بیش از ۳۰۰ هزار نفر در جنگ داخلی سوریه کشته‌شده‌اند و بیش از ۱۲ میلیون نفر از جمعیت این کشور در اثر جنگ خانه و کاشانه خود را ترک کرده‌اند که از این تعداد بیش از ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار شهروند سوری مجبور به ترک این کشور و پناهندگی و آوارگی در کشورهای مجاور شده‌اند. این در حالی است که زیرساخت‌های این کشور تخریب‌شده است و برای بازسازی آن صدها میلیارد دلار هزینه نیاز است. وضعیت مردم کشور همسایه چندان بهتر از سوری‌ها نیست و شمار آوارگان عراقی از مرز 5 میلیون گذشته است. غیرنظامیان این دو کشور توسط نیروهای شورشی و جنایتکار و نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا کشته می‌شوند. در کنار این بحران‌های حاد، موضوع فلسطین به عارضه‌ای مزمن تبدیل‌شده است. آژانس امدادرسانی و کار پناهندگان تعداد پناهندگان فلسطینی را بیش از 5 میلیون نفر اعلام کرده است. فلسطینی‌هایی که حتی در خانه خود سکنی گزیده‌اند هم از کمترین و پایین‌ترین حقوق محروم هستند. از سوی دیگر کمیساریای عالی حقوق بشر در یمن اعلام کرده است که 10.3 میلیون غیرنظامی به کمک‌های اضطراری نیاز دارند و 7.3 میلیون انسان نیز در آستانه قحطی به سر می‌برند. نماینده این سازمان با اشاره به اینکه بیش از 3 میلیون انسان آواره شدند افزود: فاجعه یمن”با دست انسان انجام می‌شود”. مردم به‌طور فزاینده‌ای فقیر می‌شوند و شرایط انسانی در این کشور روزبه‌روز بدتر می‌شود. به گزارش سازمان بهداشت جهانی، از زمان شیوع بیماری وبا، 704 هزار و 544 مورد مشکوک به بیماری وبا در این کشور مشاهده‌شده است و این شیوع منجر به جان باختن 2 هزار و 103 نفر شده است. لازم به ذکر است که سه میلیون شهروند آواره یمنی همه‌روزه به دلیل ادامه جنگ، عدم دسترسی به آب آشامیدنی سالم و عدم جمع‌آوری زباله‌ها با خطر ابتلا به بیماری وبا روبرو هستند.

این انسان‌ها به دست فراموشی سپرده‌شده‌اند و در سیاست‌های جنایتکاران دولتی و گروهی حیات آن‌ها ارزشی ندارد و اگر توجهی به آن‌ها صورت می‌گیرد نه به‌عنوان غایت بلکه به‌عنوان ابزارهایی است که اگر به وضعیت آن‌ها توجه نشود، امنیت، رفاه خودشان خدشه‌دار می‌شود که به‌نوعی به دنبال تجارت امنیت هستند.

سیاست در وضعیت استثنایی

سیاست «ادغام حیات برهنه در پولیس» است و حیات، ابژه اصلی ملاحظات قدرت است و این ابژه شدن زندگی در حال تبدیل‌شدن به‌قاعده است. امروزه صاحبان قدرت جهانی و منطقه‌ای از طریق مدیریت نبود قانون در خاورمیانۀ گرفتار در وضعیت استثنایی درصدد هستند که این وضعیت را با گفتمان امنیت گره بزنند. حاکم شدن گفتمان امنیتی در خاورمیانه برای جلوگیری از وقوع فجایع نیست، بلکه حاکم شدن این گفتمان، امنیتی سازی در وضعیت استثنایی به معنای مجاز شمردن وقوع آن و آن‌گاه توانایی در هدایت آن به سمت و سویی است که منافع آن‌ها را تأمین کند. امنیتی سازی این امکان را به آن‌ها می‌دهد که اباحه گری را مشروعیت ببخشند و در این شرایط همه‌چیز به تصمیم حاکم بستگی دارد: قدرت‌های غربی با نگاه امنیتی خود به‌سادگی کودتا در مصر را نادیده گرفتند و کشتار مردم بحرین را بی‌ارزش پنداشتند و زندگی مردم یمن را در اختیار سعودی‌ها گذاشتند و فشارها بر لبنان و قطر را با مدیریت نبود قانون، مدیریت کردند و به دنبال محدود کردن نقش منطقه‌ای ایران هستند. «عملکرد آن‌ها بیانگر رها کردن، به وحشت انداختن و بی‌پناه کردن افراد است هنگامی‌که آن‌ها خارج از (قلمرو) قانون قرار می‌گیرند و حکومت آن‌ها را در قلمرویی فاقد امکان استیناف، قرار می‌دهد». از سوی دیگر حاکمان منطقه با پشتیبانی قدرت‌های جهانی توانایی حذف و یا به مرگ رساندن حیات و زندگی را مردم منطقه را به دست آورده‌اند و با برخورداری از زورِ قانون مرگ سیاست را رقم می‌زند.

 

*یعقوب قلندری؛ دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی

 

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته