يكشنبه 26 آذر 1396

Sunday 17 December 2017

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/قیام «خوب‌های» ترکیه علیه یکه‌تازی اردوغان

قیام «خوب‌های» ترکیه علیه یکه‌تازی اردوغان

  • مرال آکشنر، یکی از سیاستمداران ملی‌گرای برجسته ترکیه چهارشنبه هفته گذشته (3 آبان) حزب جدیدی بنام «حزب خوب» (iyi Parti) تأسیس کرد که می‌تواند چالش مهمی علیه رئیس‌جمهور اردوغان و هژمونی حزبی دولت عدالت و توسعه به‌ویژه در انتخابات ریاست جمهوری 2019 ترکیه باشد.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  یکشنبه, 07 آبان 1396    08:27    سرویس آسیا

اختصاصی اینترنشنال- سرویس آسیا/ بعد از همه‌پرسی 16 آوریل (2017)، مرال آکشنر و عزم سیاسی او برای ایجاد محوری قدرتمند علیه رئیس‌جمهور اردوغان و هژمونی حزبی عدالت و توسعه به بحثی داغ و مجادله انگیز در محافل سیاسی و مدنی ترکیه تبدیل شده است. مرال آکشنر، یکی از سیاستمداران ملی‌گرای برجسته ترکیه چهارشنبه هفته گذشته (3 آبان) حزب جدیدی بنام «حزب خوب» (iyi Parti) تأسیس کرد که می‌تواند چالش مهمی علیه رئیس‌جمهور اردوغان و هژمونی حزبی دولت عدالت و توسعه به‌ویژه در انتخابات ریاست جمهوری 2019 ترکیه باشد.

اکشنر با شعار «ترکیه خوب خواهد شد» و لوگوی خورشید درخشان از لزوم تغییرات اساسی در سیاست و حکومت ترکیه سخن می‌گوید. او در مراسم تأسیس حزب خوب در آنکارا به سیل عظیمی از طرفداران مشتاق خود گفت که: «ترکیه و مردم آن از وضع اسفناک موجود خسته شده‌اند، دولت فرسوده شده و نظم عمومی از هم پاشیده است، چاره‌ای جز تغییر در فضای سیاسی کشور نیست، ... ما به‌عنوان حزبی پلورالیستی متولی تغییر در برابر قطب‌بندی اجتماعی، بی‌عدالتی، خشونت، بی‌قانونی، ... هستیم».

به اعتقاد برخی از کارشناسان، مرال اکشنر و حزب نوپای او می‌تواند با بسیج جناح‌های مخالف در قامت یک نیروی اپوزیسیون قدرتمند در برابر یکه‌تازی رئیس‌جمهور اردوغان و حزب عدالت و توسعه ظاهر شود. در مقابل، برخی نیز معتقدند که چالش‌های غیرقابل‌اغماضی وجود دارد و مرال اکشنر از چنین ظرفیتی در برابر اقتدار ساختاری رئیس‌جمهور اردوغان برخوردار نیست.

مرال آکشنر، 61 ساله و استاد تاریخ در دانشگاه‌های استانبول است. با حضور در انتخابات پارلمانی 1995 از حزب راه راست وارد سیاست شد و در حکومت ائتلافی نجم الدین اربکان در سال 1996 به سمت وزیر کشور ترکیه نائل گردید. با کودتای 1997 علیه حکومت اربکان او نیز مجبور به استعفا شد. از سال 2007 تا 2015، به‌عنوان عضو حزب حرکت ملی نماینده استانبول در پارلمان ترکیه بوده است. نه گولنیست است و نه اسلام‌گرا؛ اما خود را به‌عنوان مسلمان مؤمن معرفی می‌کند. برحسب مرام ملی‌گرای خود هم‌نوای مسئله کردی در ترکیه نبوده و از مسائل اقلیت‌های این کشور سخن نمی‌گوید. از اوایل 2016، با هسته مرکزی حزب سابق خود، حزب حرکت ملی، به‌ویژه دولت باغچه لی به خاطر ائتلاف او با اردوغان در تغییر قانون اساسی ترکیه (16 آوریل) شکاف پیدا کرد و یکی از عناصر محوری در کمپین «خیر» در رفراندوم قانون اساسی 16 آوریل بود. به همین خاطر طرفداران زیادی را از جبهه‌های مختلف ذیل گفتمان ضد اردوغانی خود جمع کرده است. معتقد است که راه و شیوه حکومت‌داری اردوغان انحراف از بنیان‌های سیاسی و حکومتی مصطفی کمال آتاتورک است.

آکشنر یک ملی‌گرای میانه‌روی است که می‌تواند در انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری پیش رو به‌عنوان نامزد ایدئال برای متحدساختن رأی‌دهندگان محافظه‌کار، سکولار و بخش زیادی از ملی‌گراها علیه جبهه اردوغان مطرح باشد. حزب تازه تأسیس خوب یک حزب جناح راستی است که درحال حاضر بسیاری از سیاستمدارن و جناح‌های پرنفوذ در سیاست ترکیه به‌ویژه افرادی که توسط اردوغان و دولت باغچه لی به حاشیه رانده شده بودند، به سمت آکشنر گرایش پیدا کرده‌اند. بنابر ادعاهای هاکان بایراکچی، رئیس مرکز نظرسنجی سونار، حزب خوب آکشنر از ظرفیت کافی برای کسب 10 درصد از آرای حزب عدالت و توسعه برخوردار است و با توجه به تضعیف پایگاه مردمی حزب جمهوری‌خواه خلق و حرکت ملی، آکشنر می‌تواند پایه‌های حزبی خود را میان طیف مختلف سکولارها و ملی‌گراها تحکیم بخشد. باوجوداین، درحال حاضر تنها 5 نماینده از 550 نماینده پارلمان ترکیه به حزب خوب پیوسته‌اند.

درمیان سایر چالش‌هایی که از سوی حزب حاکم عدالت و توسعه متوجه آکشنر است، حزب خوب او باید رویکرد خود را نسبت به ائتلاف و همکاری با جناح‌های راست و چپ در حیات سیاسی معاصر ترکیه مشخص کند. به نظر می‌رسد که آینده پیروزی در انتخابات 2019 ترکیه آینده ائتلاف‌سازی با نحله‌های مختلف در صحنه سیاسی چندپاره ترکیه است. باید پذیرفت که حزب عدالت و توسعه دیگر یک حزب مرکزی در سیاست و انتخابات ترکیه بعد از رفراندوم نیست. پیروزی شکننده اردوغان در رفراندوم تغییر قانون اساسی 16 آوریل نشان از فرصت‌هایی برای ظهور احزاب جدید با برداشتی جدید از حکومت و سیاست در ترکیه داشت. پیشینه کامیابی‌های انتخاباتی حزب عدالت و توسعه به رهبری اردوغان در 15 سال گذشته نیز نشان داده است که این حزب همکاری و ائتلاف با احزاب مختلف به‌ویژه در انتخابات را خوب بلد است و به‌راحتی می‌تواند نتایج آن را مهندسی کند.

در مقابل، روابط قوی آکشنر با جناح راست در ترکیه و همچنین عناصر مرکزی ملی‌گراها و حزب جمهوری‌خواه خلق نشان از ظرفیت همکاری حزب او با طیف‌های مخالف حزب حاکم دارد. در طول برگزاری رفراندوم قانون اساسی، آکشنر نشان داد که محوریت قابل‌توجهی در برابر مطالبات اقتدارگرایانه حکومت مستقر اردوغان به‌ویژه در کمپین خیر همه‌پرسی داشته است. در حال حاضر، آکشنر در حال مذاکره و رایزنی با نمایندگان احزاب اپوزیسیون، حرکت ملی، جمهوری‌خواه خلق و حزب کردی دمکراتیک خلق است.

اما باید اضافه کرد که نقطه شروع حضور جدی آکشنر در رقابت با اردوغان زمانی شروع خواهد شد که او بتواند عناصر ملی‌گراهای جناح راست حرکت ملی را حذف کند. جناحی که هرچند از صفوف سیاسی آن خارج شده است اما در ساختار معنایی و مادی آن حرکت می‌کند. کمال جان از کارشناسان مسائل داخلی ترکیه معتقد است که آکشنر به‌شدت محتاطانه عمل می‌کند. پیام و خواسته او انقلاب در ساخت قدرت و هویت موجود ترکیه نیست بلکه به دنبال بازسازی نظم اجتماعی و سیاسی بر اساس سنت کمالیستی است. آکشنر همان‌طور که اقتدار باغچه لی در حزب حرکت ملی را مورد چالش قرار داده است، به دنبال به چالش طلبیدن اقتدار سیاسی اردوغان و حزب عدالت و توسعه در انتخابات پیش رو است و هیچ خط سیاسی جدیدی را عرضه نخواهد کرد.

چالش قابل‌توجه دیگر به رویکرد آکشنر به مسئله کردی در ترکیه برمی‌گردد که به‌عنوان یک سیاستمدار ملی‌گرا، نگرش و نسخه قابل‌عرضه‌ای برای حل و فصل این چالش دیرپای در ترکیه ندارد. نوشته‌های

آکشنر و مشاوران اصلی او به‌شدت ناسیونالیستی و بر اساس متنی ترک-محور است. چالش کردی برای آکشنر چالش جدی است و بدون تردید نیروهای کردی به‌راحتی به او و حزب خوب اعتماد نخواهند کرد. لوگوی حزب خوب گواهی بر این ادعاست که آکشنر هنوز از مرام ملی‌گرایی ترک خود خارج نشده است. از سوی دیگر، حضور بلندمدت در صحنه سیاسی ترکیه بدون جلب نظر گروه‌های کردی و ارائه آلترناتیوی برای حل و فصل مسائل آن‌ها تقریباً غیرممکن است. حزب عدالت و توسعه باوجود همه ناملایمتی ها با کردها، در مقایسه با سایر احزاب از مرکزیت و محبوبیت بالایی در میان اقشار کرد برخوردار است.

باوجود خوش‌بینی‌های نسبی نسبت به کامیابی آکشنر و حزب خوب در رویدادهای سیاسی پیش روی ترکیه، اما بسیاری از شهروندان ترک معتقدند که واکنش اردوغان در قبال خیزش آکشنر و حزب نوپای وی در ماهه‌ای آتی بسیار تعیین‌کننده خواهد بود. تاکنون واکنش مشخص یا قابل ایرادی از سوی اردوغان نسبت به آکشنر ایضاح نشده است. اردوغان می‌تواند با آکشنر مانند صلاح‌الدین دمیرتاش، رهبر حزب دمکراتیک خلق، برخورد کند؛ یعنی او را نیز به اتهام علیه امنیت ملی و نظم عمومی زندانی کند؛ اما به زندان انداختن یک رهبر ملی‌گرای پرنفوذ در مقایسه با یک سیاستمدار جاه‌طلب کرد کار آسانی نخواهد بود. بدون تردید هرگونه اقدامی علیه آکشنر از سوی اردوغان مسئله را به کف خیابان‌های شهرهای بزرگ ترکیه خواهد برد.

صحنه سیاسی ترکیه همیشه بر روی ظهور احزاب جدید و رهبران جدید باز بوده است- اگر آن‌ها در زمان مناسب فرصت ظهور پیدا کنند. حزب عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان نمونه خوبی در حقانیت این مدعاست که 6 ماه بعد از تأسیس (2001)، به نیروی سیاسی غالب در سیاست و حکومت ترکیه تبدیل شدند. آیا مرال آکشنر به دومین رهبر زن یک حزب بزرگ بعد از تانسو چیلر در ترکیه معاصر تبدیل خواهد شد؟ آیا آکشنر و حزب خوب یارای رقابت با رئیس‌جمهور اردوغان و حزب مرکزی عدالت و توسعه را دارند؟ آیا ظهور پدیده آکشنر نتیجه بحران‌های داخلی و بن‌بست‌های سیاست خارجی ترکیه است؟ سؤالاتی که پاسخ به آن‌ها نیازمند رصد اقبال عمومی از حزب خوب و چگونگی واکنش اتاق فکر و اقدام اردوغان به آکشنر و حزب او است.

مرور تاریخ سیاسی ترکیه این واقعیت را پیش روی ما می‌گذارد که احزاب و شخصیت‌های نوپا در ترکیه زمانی می‌توانند به نقطه محوری در سیاست و حکومت ترکیه تبدیل شوند که به دنبال یک بحران سراسری و حاد زاییده باشند. در چنین شرایطی احزاب نوظهور می‌توانند در قامت چالشی علیه رژیم سیاسی و حکومتی مستقر ظاهر شوند و با جذب جناح‌های مخالف به حزب مرکزی تبدیل شوند؛ اما باوجود قطب‌بندی، چندپارگی، و زوال هژمونی حزبی عدالت و توسعه در ترکیه، شاهد بحران حاد یا فراگیری نیستیم که رفتار رأی‌دهندگان ترک را به‌صورت انقلابی تغییر دهد.

 

ولی گل محمدی؛ پژوهشگر مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، کارشناس مسائل ترکیه

telegram channel

درباره نویسنده

ولی گل محمدی

ولی گل محمدی

  • دکترای روابط بین الملل
  • پژوهشگر حوزه خاورمیانه و ترکیه

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته