دوشنبه 5 تير 1396

Monday 26 June 2017

شما اینجا هستید:خانه/آسیا/گفتگو/چالش متغیرهای جدید بی ثبات ساز در سوریه، چشم انداز کمرنگ تفاهم سیاسی

چالش متغیرهای جدید بی ثبات ساز در سوریه، چشم انداز کمرنگ تفاهم سیاسی

نویسنده :  چهارشنبه, 18 اسفند 1395    00:43    سرویس آسیا

اینترنشنال-سرویس گفتگو/ دور چهارم مذاکرات صلح ژنو در حالی به پایان رسید که بر خلاف دوره های قبل، نشانه هایی از امکان گشایش در بن بست های به ظاهر بازنشدنی بحران سوریه به چشم می خورد. استفان دیمستورا نماینده سازمان ملل در حالی به مثبت بودن مذاکرات اشاره کرد که وضعیت متزلزل و مبهم منطقه به دنبال مواضع ترامپ در قبال مسائل منطقه، مواضع سینوسی ترکیه و سیاست تهاجمی عربستان پیش بینی وضعیت مذاکرات آتی را بیش از هر زمان دیگری دشوار ساخته است. در همین راستا، دکتر حسن احمدیان، هیأت علمی دانشگاه تهران و پژوهشگر امور خاورمیانه در گفتگویی با خبرگزاری ایرنا به این مسئله پرداخته است.

پرسش: دور چهارم از مذاکرات ژنو در حالی به پایان رسید که نشانه ای از دست یابی به نتیجه ملموسی در دست نیست؟ نظر شما در این باره چیست؟ ایا این مذاکرات بی نتیجه پایان یافته است؟

احمدیان: موفقیت یا عدم موفقیت ژنو به اهداف ترسیم شده برای برگزاری آن مرتبط است. اگر هدف رسیدن به توافق میان دولت و اپوزیسیون و گذار به شرایطی نوین بر روی زمین در کوتاه مدت باشد، طبعاً مذاکرات بی نتیجه بوده است. اما اگر هدف نزدیک کردن دیدگاه ها و گسترش تعامل دو هیئت در راستای بهبود سطح تعامل آنها باشد، در این صورت اجلاس ژنو اجلاسی موفق بود. به نحوی که برای اولین بار اپوزیسیون حملات تروریستی جبهه النصره در حمص را محکوم کرد.
دوم آنکه اپوزیسیون ریاض کار با دو مجموعۀ دیگر یعنی اپوزیسیون مسکو و قاهره را در آینده پذیرفت. سوم آنکه مسئلۀ دورۀ انتقالی از محوریت بحث ها قرار نگرفت. در برابر عقبگردهای اپوزیسیون، هیئت مذاکره کنندۀ نظام سوریه نیز با پذیرش سه مسئلۀ اصلیِ حکومت، قانون اساسی و انتخابات به مثابۀ عناوین اصلی برای مذاکره، گامی به عقب نشست. نگاهی به این عقب گردها در کنار واقعیت استمرار 9 روزۀ مذاکرات گویای نزدیک شدن گام به گامِ دو طرف به ویژه اپوزیسیون به سوی واقع گرایی بیشتر در برابر واقعیت های صحنۀ عملیاتی است.

**پرسش: در این دور از مذاکرات صحبت از طرح پیشنهادی دیمیستورا فرستاده ویژه سازمان ملل در امور سوریه بر سر زبان ها بود و حتی گفته می شود همه طرف ها به نوعی بر سر آن اجماع دارند. این طرح چیست و اصل آن اشاره به چه موضوعی دارد؟

احمدیان: آنچه به طرح دیمستورا معروف شده است پیشنهادی است که وی به دو هیئت دولت و اپوزیسیون در ژنو 4 در ارتباط با تشکیل سه کارگروه مشترک برای بررسی سه مسئلۀ حکمرانی، قانون اساسی و انتخابات ارائه داده است. دیگر مسائل مطرح شده از سوی دیمستورا تأکید بر مرجعیت سازمان ملل در قالب قطعنامه های پیشین شورای امنیت از جمله قطعنامۀ 2254 و ضرورت اعتمادسازی و برگزاری جلسات مشترک و مستقیم میان دولت و اپوزیسیون برای بررسی سه موضوع حکمرانی، قانون اساسی و انتخابات است. طبعاً پذیرش تشکیل سه کارگروه یادشده و دیدار مستقیم را می توان عقبگردی از سوی دو طرف و آورده ای دانست که دیمستورا توانست در ژنو 4 به دو طرف بپذیراند.

پرسش: نقش کردها در روند مذاکرات و به طور کلی در تحولات سوریه چگونه است؟ آیا آنها در این روندهای سیاسی به دنبال بدست آوردن خودمختاری هستند و آیا شهرهایی که به دست نیروهای کردها آزاد شده، به دولت دمشق تحویل خواهند داد؟

احمدیان: کردهای سوریه در نبرد با داعش دستاوردهایی قابل توجه کسب کرده اند که پشتوانۀ آنها در مراحل آینده خواهد بود. به اصرار ترکیه و برخی دیگر از بازیگران، تاکنون نیروهای اثرگذار کردی از مشارکت در نشست های ژنو و نیز آستانه مستثنی شده اند.
اولویت کردها در مرحلۀ فعلی حفاظت از دستاوردهایی است که تاکنون کسب کرده اند. به همین دلیل این نیروها تاکنون با روسیه، ایالات متحده و در دوره هایی با دولت سوریه و حتی بخش هایی از اپوزیسیون تعامل کرده اند.
هدف تمامی این تعاملات دو مسئله بوده است: نخست معرفی نیروی کرد به ویژه «پی وای دی » به مثابۀ نیرویی مسئولیت پذیر و قابل اعتماد و در نتیجه اعطای مشروعیت به آن؛ و دوم محافظت از دستاوردهای کردها در صحنۀ نبرد علیه تروریسم است. در ژنو 4 بحث از احتمال مشارکت کردها در نشست های آتی به عنوان بحثی جدی مطرح شد و از سوی دو طرف اصلی مخالفتی جدی با آن نشد. تصور می کنم کردها از این مسئله استقبال خواهند کرد و در مذاکرات مشارکت کرده و از این طریق دو هدف یادشده در بالا را دنبال خواهند کرد.
نکتۀ دوم آنکه از جمله دستاورهای کردها، تسلط بر بخش های اصلی سرزمین های کردنشین سوریه است. طبعاً گزینۀ انتخابی کردها محافظت از این دستاورد و تحمیل آن به اطراف اصلی در توافق-های پیش رو خواهد بود.
در مقابل دولت سوریه طبعاً جویای بازگردانی حاکمیت سوری بر این سرزمین ها خواهد بود و این امر نیز از جمله مسائل مناقشه برانگیز در مذاکرات و توافق های احتمالی آینده خواهد بود.

پرسش: در حال حاضر نقش ترکیه در فرآیند سیاسی این روزهای سوریه و مذاکرات ژنو چیست؟ آیا مواضع ترکیه از زمان روی کار آمدن ترامپ، درقبال بحران سوریه، دو مرتبه سست و متغییر نشده است؟
احمدیان: ترکیه که با اتخاذ استراتژیِ ضد نظام در سوریه و مطالبۀ تغییر وضع موجود در این سامان، به مثابۀ کشوری بی ثبات ساز در سوریه مطرح شد، در نتیجۀ تبدیل شدنِ فرصت های تصورشده اش در بحران سوریه به چالش هایی امنیتی عینی و یا ذهنی، سیاست خود را در قبال سوریه تغییر داد.
اردوغان نه تنها از روسیه به دلیل سرنگونی جنگندۀ روسی عذرخواهی کرد بلکه همچنین راه نزدیک شدن با ایران را در پیش گرفت تا از یک سو تصور تهدید آمیز بودن خود را در مورد کردهای سوریه مرتفع کند و از سوی دیگر با بازیگران اصلی و تعیین کننده در سوریه (ایران و روسیه) به تعامل پرداخته و وارد توافق های کلان در ارتباط با سوریه شود.
با روی کار آمدن دولت ترامپ، امید به تغییر استراتژیِ آمریکا در قبال سوریه نه تنها در ریاض و دوحه، بلکه همچنین در آنکارا بازتولید شد. اوباما با عدم مداخله در سوریه امید این کشورها به وارد کردنِ امریکا به بحران سوریه به سود خود را از میان برده بود. ترامپ این امید را زنده کرد. به همین دلیل ترکیه در حال حاضر در وضعیتی از عدم قاطعیت در قبال گزینه های خود در سوریه قرار دارد. استمرار همکاری با روسیه و ایران یا رفتن به دامان آمریکا و محور عربیِ ضد سوریه. همین امر سبب می شود که اشاره های متنوّعی از آنکارا بروز کند و برای نمونه یک روز ایران را متهم به بی ثبات سازی منطقه کند و یک هفته پس مواضعی کاملاً متفاوت اتخاذ کند.

پرسش: در حال حاضر تحولات میدانی سوریه به چه سمت و سویی است؟ آیا همچنان نیروهای دولتی سوریه و اسد دست بالا را دارند؟

احمدیان: دولت سوریه و حامیان منطقه ای و بین المللی آن همچنان دست برتر را دارند. با این حال دو کمپین نظامی به موازات تحرکات ارتش سوریه در جریان است. کمپین سوریۀ دموکراتیک با حمایت و پشتیبانی ایالات متحده که در حال پیشروی به سوی رقه است و کمپین سپر فرات با مشارکت ترکیه و بخش هایی از اپوزیسیون سوریه.
هدف این کمپین دوم نیز پیشروی به سوی رقه است تا امید کردها به متصل کردنِ سه کانتون (ایالت) کردی را به کلی از بین ببرد. دولت سوریه نیز با تسلط بر شهر تدمر، یک گام اساسی به سوی رقه برداشته است. بنابراین، شاهد نوعی مسابقه بر سر پیروزی در نبرد علیه داعش در مرکز سوریِ آن، رقه، هستیم که دو بُعد عملیاتی و نمادین دارد. جدای از رقه، دولت سوریه بر مهمترین استان های سوریه مسلط است و در واقع مهمترین و اثرگذارترین استراتژی را در صحنۀ عمل پیش می برد.

پرسش: چه چشم اندازی برای پروسه سیاسی در سوریه پیش بینی می کنید ؟ آیا از طریق مذاکرات سیاسی می توان به این کابوس 6 ساله پایان داد؟

احمدیان:طبعاً سطح حل و فصل یک بحران ژئوپلیتیک، بین المللی است. به عبارتی با صعود بحران سوریه از یک بحران ملی و سپس منطقه ای و تبدیل شدن آن به یک بحران بین المللی، کلیدهای حل و فصل آن از سوریه و منطقه خارج شد. آغاز نشست های آستانه به دلیل حضور و ارادۀ بازیگر بین المللی برای مرتفع کردن بحران امیدهای فراوانی برانگیخت. این امیدها البته نباید واقعیت های میراث جنگی شش ساله را از ذهن دور کند.
به عبارتی، اگرچه چنین نشست هایی گام هایی هرچند کوچک در مسیر حل و فصل بحران سوریه است اما واقعیت های جنگ خود به مثابۀ موانعی در برابر پیشبرد سریع تر راه حل سیاسی بروز می کند. با این حال، به نظر می رسد شش سال جنگ به تمامی اطراف در سه سطح ملی، منطقه ای و بین المللی یک واقعیت بنیادین را نمودار ساخت: جنگ نمی تواند بحران را به پایان برساند. این واقعیت سبب شد آتش بس روسی - ترکی - ایرانی در سوریه امکان پذیر شود و همین واقعیت امیدها به آیندۀ راه حل سیاسی را می افزاید.

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته
مجموعه تصاویر
مجموعه تصاویر