جمعه 28 مهر 1396

Friday 20 October 2017

شما اینجا هستید:خانه/گفتمان منافع ملی/چرا در مساله اقلیم کردستان نباید به ترکیه اعتماد کرد؟

چرا در مساله اقلیم کردستان نباید به ترکیه اعتماد کرد؟

نویسنده :  پنج شنبه, 06 مهر 1396    02:06    سرویس گفتمان منافع ملی

اختصاصی اینترنشنال- سرویس گفتمان منافع ملی/ رهبران اقلیم خودمختار کردستان عراق روز دوشنبه (سوم مهرماه) به رغم مخالفت‌های شدید دولت مرکزی عراق و جامعه بین المللی همه پرسی استقلال را برگزار کردند و بنابر نتایج اعلام شده از سوی کمیسیون عالی همه پرسی، حدود 93 درصد از آراء به صندوق آری ریخته شده است. در میان دولت‌های مختلف منطقه، عراق، ایران، و ترکیه واکنش شدیدتری نسبت به همه پرسی نشان دادند و حتی اربیل را با تحریم‌های مشترک سیاسی و اقتصادی تهدید کردند. رهبران ترکیه در سطوح مختلف نسبت به برگزاری و نتایج این همه پرسی اظهارات شدیدالحنی ایراد کرده‌اند، اما هیچ اقدام مؤثر و عملیاتی در ممانعت از برنامه‌های استقلال طلبانه رهبران اقلیم خودمختار کردستان عراق صورت نگرفته است. حتی برخلاف ادعاهای رهبران ترکیه، روابط تجاری، مسیرهای حمل و نقل و جریان‌های انرژی قطع نشده است. بدون تردید، باوجود این مخالفت‌ها، مصمم بودن مسعود بارزانی به برگزاری همه پرسی استقلال ریشه در رضایت و برنامه‌های پشت پردهٔ بازیگرانی همچون آمریکا و ترکیه دارد. در رابطه با مواضع نمایشی رهبران ترکیه نسبت به تمایل آنها در ظهور یک دولت مستقل کردی در همسایگی جنوبی این کشور چند نکته قابل توجه است.

1. آنکارا با گسترش قابل توجه همکاری اقتصادی با اربیل در حوزه‌های تجارت انرژی و روابط تجاری، اقلیم خودمختار کردستان عراق را به لحاظ اقتصادی از دولت مرکزی بغداد مستقل کرده است. زیرساخت‌های اقتصادی و تجاری اقلیم کردستان عراق به ویژه در دهه گذشته توسط ترکیه تقویت شده است. ترکیه در حال حاضر مهم‌ترین شریک تجاری و وارد کننده عمده انرژی کردستان عراق محسوب می‌شود. 1500 شرکت ترک سالانه در حدود 5.8 میلیارد دلار صادرات به کردستان عراق دارند. به عنوان یک نمونه، در جولای 2015، صادرات نفت از عراق به بندر جیهان ترکیه 16 میلیون بشکه بوده است. در عین حال، کردستان عراق سالانه در حدود 10 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی به ترکیه صادر می‌کند. شرکت بوتاش ترکیه بعد از خط لوله کرکوک- جیهان، از شروع ساخت یک پروژه خط لوله گازی 185 کیلومتری از سینوپی به ماردین خبر داده است. همچنین، پیمانکاران ترک از احتمال پیوستن خطوط صادراتی گاز طبیعی کردستان عراق به خط لوله ترانس آناتولی (تاناپ) در آینده نزدیک سخن می گویند.

2. ترکیه در برهه‌های مختلف به ویژه با تعمیق بحران داخلی در عراق بعد از ظهور داعش از طریق ایجاد پایگاه‌های نظامی در سرزمین‌های کردنشین این کشور و همچنین عدم توجه به درخواست‌های دولت مرکزی بغداد در عقب نشینی نیروهای نظامی خود از سرزمین‌های ملی عراق، استقلال و حاکمیت سرزمینی عراق را به شدت تضعیف کرده است. این مسئله در نقطه مقابل، موجب بالا رفتن ظرفیت‌های حاکمیت سرزمینی کردهای اقلیم به ویژه در شهرهای موردمناقشه‌ای مانند کرکوک شده است. مسئله دیگر به همکاری‌های نظامی-تسلیحاتی ترکیه با اقلیم خودمختار کردستان عراق بر می‌گردد که در سال‌های گذشته به همراه آمریکا و آلمان، بسیاری از ادوات نظامی سبک و سیستم دفاعی اربیل توسط ارتش ترکیه تأمین شده است. ارتش ترکیه اقدامات قابل توجهی در آموزش و تجهیز نیروهای پیشمرگه کرد انجام داده است که مأموریت اصلی خود را بازدارندگی در مقابل اقدامات نظامی دولت مرکزی بغداد تعریف کرده‌اند.

3. ترکیه یکی از پرنفوذترین بازیگرانی بوده است که موجودیت سیاسی مستقل اقلیم خودمختار کردستان را به لحاظ بین المللی مورد شناسایی قرار داده است. آنکارا با گسترش همکاری‌های سیاسی-نظامی خود با اربیل و بهره برداری از ظرفیت‌های میدانی نیروهای پیشمرگه در برابر پیشروی‌های کردهای پی وای دی در شمال سوریه و عملیات‌های تروریستی پ.ک.ک در مرزهای جنوب شرقی، موجودیت سیاسی مستقل از دولت مرکزی عراق برای اربیل قائل بوده است.

در چنین شرایطی، بحث از حفظ تمامیت ارضی عراق و تهدید اقلیم کردستان عراق در تقابل با استقلال سرزمینی و سیاسی آنها از دولت مرکزی بغداد بی معنا به نظر می‌رسد. همان گونه که در گزارش‌های قبلی نوشته بودم، آنچه از سیر روابط آنکارا و اربیل به ویژه در نیم دهه گذشته بر می‌آید این است که ترکیه با وجود مخالفت صریح با استقلال کردستان، متمایل به پذیرش ضمنی یک دولت مستقل کردی در شمال عراق است. اقلیم خودمختار کردستان عراق توانمندی‌های خود را برای اعلام موجودیت سیاسی به عنوان یک دولت مستقل کردی افزایش داده و ترکیه نیز دینامیزم های مادی چنین فرآیندی را سرعت بخشیده است. ترس اصلی ترکیه نه پیامدهای امنیتی حاصل از این استقلال و تأثیر آن بر سیاست کردی داخلی، بلکه عدم قطعیت‌های ناشی از تغییر وضع موجود در آینده ساختار سیاسی و سرزمینی عراق و تأثیر دومینویی آن در کانتون های خودمدیریتی کردهای سوریه است. ترکیه نسبت به کردستان عراق یک سیاست چند سطحی فرا-امنیتی را دنبال می‌کند که سیاست داخلی بویژه مسئله کردی در سطوح راهبردی، تأثیر زیادی بر کم و کیف روابط با کردستان عراق ندارد.

درحال حاضر، واکنش‌های شدید دولت ترکیه به همه پرسی کردستان عراق می‌تواند براساس بن بست هایی که حزب حاکم در سیاست داخلی با آنها مواجه شده است، قابل فهم باشد. حزب عدالت و توسعه مجبور به انتقاد اساسی از رفراندوم کردستان عراق است چون حجم کثیری از آرای انتخاباتی آنها توسط ملی گراهای ترک تأمین می‌شود که حساسیت زیادی نسبت به مسئله کردی و تمامیت ارضی ترکیه نشان می‌دهند. در بلند مدت، یک دولت مستقل کردی در شمال عراق فضای مانور بیشتری برای آنکارا در برابر دولت مرکزی عراق مهیا می‌کند. یک دولت مستقل کردی به معنای بازار صادراتی وسیع و منبع تأمین انرژی مطمئن، و همچنین حوزه اقدام بیشتری برای برقراری موازنه در برابر نفوذ ایران در عراق و پیشروی کردهای پی وای دی در شمال سوریه است. آنکارا به کردستان عراق به عنوان یک منطقه حائلی در برابر عدم قطعیت‌های ژئوپلتیکی در جغرافیای جنوب شرقی و مناقشه قدرت بازیگران منطقه‌ای و بین المللی در آینده تحولات سیاسی بغداد نگاه می‌کند. اتاق فکر سیاست خارجی و امنیت ملی ترکیه به این نتیجه رسیده است که تشکیل یک دولت کردی مستقل در شمال عراق اجتناب ناپذیر است و رویکردهای آنها نیز براساس چنین واقعیتی پایه ریزی شده است. از این رو، اقدام عملیاتی قابل توجهی از سوی آنکارا در برابر فرآیند استقلال کردستان عراق متصور نیست و واکنش‌های رهبران ترکیه بیشتر جنبه نمایشی دارد.

telegram channel

درباره نویسنده

ولی گل محمدی

ولی گل محمدی

  • دکترای روابط بین الملل
  • پژوهشگر حوزه خاورمیانه و ترکیه

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته