سه شنبه 21 آذر 1396

Tuesday 12 December 2017

شما اینجا هستید:خانه/گفتمان منافع ملی/ایران و پارادوکس‌های راهبردپردازی در قبال مساله کردی عراق

ایران و پارادوکس‌های راهبردپردازی در قبال مساله کردی عراق

  • روند حرکت کردها به سمت استقلال و بسترسازی برای ایجاد دولت کردی از دهه 1990 به صورت جدی آغاز شد، اما ظهور داعش و پیامدهای آن فرصتهای مهمی را برای کردها ایجاد کرد تا گام های محکمی به سمت استقلال بردارند و اکنون به رغم مخالفت های جدی منطقه ای و بین المللی، اصرار رهبران کرد بر برگزاری همه پرسی استقلال در ماه سپتامبر چالشی جدی را فراروی بازیگران منطقه ای مانند ترکیه و ایران قرار داده است.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  دوشنبه, 13 شهریور 1396    13:33    سرویس گفتمان منافع ملی

اختصاصی اینترنشنال- سرویس گفتمان منافع ملی/ جمهوری اسلامی ایران در محیط منطقه ای خود در دوره پس از داعش با مسائل مختلفی روبروست. ایران در مرحله ظهور داعش برای مقابله با این گروه تروریستی با تردید و تناقضات چندانی مواجه نبود و به سرعت به حمایت از دولتهای عراق و سوریه و حتی اقلیم کردی برای مقابله با این جریان پرداخت. اما اکنون با نزدیک شدن به دوره پایان خلافت داعش، ایران با مسائلی جدید در حوزه پیرامونی خود روبروست که به لحاظ ماهیت و ابعاد از خطر داعش متفاوتند و پارادوکس های مهمی را درون خود دارند. مهم ترین و فوری ترین مساله ای که اکنون ایران و البته برخی دیگر از بازیگران منطقه ای با آن روبرو هستند تلاش رهبران کرد عراق برای برگزاری همه پرسی استقلال است که هدف از آن برداشتن گامی اساسی برای رفتن به سمت استقلال و ایجاد دولت کردی در مرزهای غربی ایران است. هر چند روند حرکت کردها به سمت استقلال و بسترسازی برای ایجاد دولت کردی از دهه 1990 به صورت جدی آغاز شد، اما ظهور داعش و پیامدهای آن فرصتهای مهمی را برای کردها ایجاد کرد تا گام های محکمی به سمت استقلال بردارند و اکنون به رغم مخالفت های جدی منطقه ای و بین المللی، اصرار رهبران کرد بر برگزاری همه پرسی استقلال در ماه سپتامبر چالشی جدی را فراروی بازیگران منطقه ای مانند ترکیه و ایران قرار داده است.

موضع سیاسی ایران تاکید بر یکپارچگی عراق و مخالفت با برگزاری همه پرسی بوده و مقامات امنیتی ایران و ترکیه نیز برای اتخاذ رویکردی مناسب در خصوص مساله کردی با هم در تعامل بوده اند، اما هنگامی که از مسعود بارزانی در خصوص دیدار با مقامات ایرانی سوال می شود عنوان می کند که گفتگوها دوستانه و مودبانه بوده و برخی تنها در رسانه ها تهدیداتی را بیان می کنند. مساله برداشت های چندگانه از موضع گیری های ایران و برخی ملاحظات در موضع گیری صریح در قبال مسائل کردی عراق، همگی نشانه هایی از واقعیت هایی بنیادین است که همانا پارادوکس های جدی ایران در اتخاذ راهبرد در خصوص استقلال کردها از بغداد را گوشزد می کند. پارادوکس هایی که از یک سو از تفاوت دیدگاه های داخلی در مورد مساله کردی و از سوی دیگر از پیچیدگی های خود موضوع کردی و معادلات منطقه ای ناشی می شود.

در سطح داخلی ایران دو دیدگاه متفاوت در خصوص شکل گیری دولت کردی در مرزهای غربی وجود دارد. دیدگاه نخست و البته ضعیف تر آن است که شکل گیری دولت کردی در غرب ایران تهدیدات چندانی را در بر ندارد و حتی می تواند به عنوان فرصتی جدید برای سیاست منطقه ای ایران باشد. در این دیدگاه عنوان می شود که همانند تجربه شکل گیری کشور آذربایجان دولت کردی باعث تحریک جدی کردهای ایران نمی شود و کردهای ایران عمدتا وفاداری مناسبی به دولت مرکزی دارند. بنابراین نه تنها باید از بزرگنمایی تهدیدات دولت کردی پرهیز کرد، بلکه پیوندهای قومی و فرهنگی و تعاملات تاریخی و سیاسی می تواند دولت کردی را به شریک راهبردی مهمی برای ایران تبدیل کند. اما دیدگاه دوم و مسلط تر آن است که شکل گیری دولت کردی در شمال عراق در ابعاد مختلف به تهدیدی برای ایران تبدیل خواهد شد. مهمترین این تهدیدات عبارتند از: تحریک کردهای ایران به استقلال خواهی در نتیجه شکل گیری دولت کردی در عراق؛ بهره گیری گروه های معارض ایران از فضای دولت کردی برای مداخله امنیتی در مرزهای غربی؛ تبدیل شدن دولت کردی به شریک راهبردی امریکا و به خصوص اسرائیل و مجاورت ایران با عناصر اسرائیلی در مرزهای غربی؛ تبدیل شدن جدایی کردها از عراق به سرآغاز روند تجزیه دولت های منطقه با حمایت و طراحی امریکا و غرب؛ و تجزیه و تضعیف عراق به عنوان شریک ایران در منطقه در نتیجه جدایی کردها.

هر چند در میان دو دیدگاه فوق دیدگاه دوم در ایران غالب است و تصور نخبگان حاکم این است که تهدیدات شکل گیری دولت کردی و تجزیه عراق برای ایران و کشورهای منطقه جدی است، اما نوع روابط ایران با کردها و همچنین پیچیدگی های موازنه قدرت منطقه ای پارادوکس های سیاست ایران را افزایش داده است. ایران روابط مناسبی را با کردهای عراق از زمان صدام داشته و به حمایت از آنها پرداخته است، ضمن اینکه در دوره جدید سعی کرده است از روابط خود با کردها برای ایجاد ائتلاف شیعی- کردی و افزایش ثبات در عراق استفاده کند. بر این اساس ایران نمی خواهد روابط سیاسی و اقتصادی خود با کردهای عراق را به یکباره و با اتخاذ رویکرد رادیکال تضعیف کند. با این وجود، تهران ناچار است در خصوص استقلال خواهی کردی موضع قاطعانه ای اتخاذ نماید.

در سطح منطقه ای به رغم وجود منافع مشترک بین ایران و کشورهایی مانند ترکیه برای مخالفت با استقلال خواهی کردی در شمال عراق، در نهایت تخریب جدی روابط با کردها و خصومت آمیز شدن این روابط باعث تبدیل شدن موضوع کردی به ابزاری امنیتی علیه تهران از سوی رقبا و دشمنان ایران خواهد شد. چرا که در صورتی که ایران به تنهایی به اتخاذ رویکردی رادیکال در خصوص استقلال کردها بپردازد به اصلی ترین دشمن کردها در عراق و منطقه تبدیل شده و این مساله نه تنها موانع نقش آفرینی منطقه ای ایران را افزایش خواهد داد، بلکه مساله کردی را به موضوع امنیتی جدید و اصلی برای ایران تبدیل خواهد کرد.

مسائل فوق نشان می دهد که ایران به رغم تاکید بر یکپارچگی عراق ناچار است که ملاحظات مختلفی را در سیاست های خود در خصوص مساله کردی مدنظر قرار دهد و به خصوص از تبدیل شدن روابط تهران– اربیل به روابطی خصمانه جلوگیری نماید. این موضوع اتخاذ رویکردی منسجم و قاطعانه از سوی ایران در قبال کردهای عراق را دشوار می کند و در نتیجه خود فرصتی مهم برای پیشبرد برنامه های کردی در عراق خواهد بود. با این حال نکته اساسی این است که هرچه روند استقلال کردی به نقاط عطف خود نزدیک شود، کشورهایی نظیر ترکیه و ایران ناچار می شوند تا در این خصوص منافع و ملاحظات خود را اولویت بندی کرده و منافع وجودی و حیاتی خود را نسبت به منافع اقتصادی و سیاسی در اولویت قرار دهند. بر این اساس تصور می شود هر چقدر رهبران کرد عراق بخواهند بدون توجه به ملاحظات و نگرانی های منطقه ای به شکل یکسویه به سمت استقلال گام بردارند، بازیگران منطقه ای نیز ناچار می شوند بقا و تمامیت ارضی خود به عنوان منافع وجودی را نسبت به منافع سیاسی و اقتصادی احتمالی مورد توجه بیشتری قرار داده و در نتیجه به اتخاذ رویکردی قاطعانه و منسجم تر در خصوص مساله کردی در عراق بپردازند.

telegram channel

درباره نویسنده

علی اکبر اسدی

علی اکبر اسدی

  • هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
  • پژوهش‌گر غرب آسیا
  • تماس: asadi@theinternational.ir

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته