چهارشنبه 30 مهر 1399

Wednesday 21 October 2020

شما اینجا هستید:خانه/گفتمان منافع ملی/با تحولات عراق چه کنیم ؟

با تحولات عراق چه کنیم ؟

  • عراق در مجموعه مسائل و بحران های مرتبط با سیاست خارجی ایران بعد از پرونده هسته ای و تحریم ها در حال حاضر دومین اولویت را بخود اختصاص می دهد . سمت و سوی تحولات عراق با توجه به در هم تنیدگی بسیاری از امور دو کشور با یکدیگر میتواند بطور مستقیم بر سیاست ها و روش ها در ایران تاثیر بگذارد .

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  دوشنبه, 18 فروردين 1399    14:43    سرویس گفتمان منافع ملی

اختصاصی اینترنشنال/ سرویس منافع ملی/ عراق در مجموعه مسائل و بحران های مرتبط با سیاست خارجی ایران بعد از پرونده هسته ای و تحریم ها در حال حاضر دومین اولویت را بخود اختصاص می دهد . سمت و سوی تحولات عراق با توجه به در هم تنیدگی بسیاری از امور دو کشور با یکدیگر میتواند بطور مستقیم بر سیاست ها و روش ها در ایران تاثیر بگذارد .

در عراق دو جریان موازی در حال تاثیر گزاری بر وقایع آینده است که هردو در ارتباط با ایران منفی تلقی میشوند نحوه موضع گیری در مورد هرکدام با اهمیت می باشد .

اول ، جابجایی و متمرکز کردن نیروهای رزمی آمریکا از پایگاههای متعدد در عراق به دو مرکز اصلی در بغداد و عین الاسد و تحویل سایر این پایگاهها به دولت این کشور و در عین حال تقویت پدافندی این مراکز . آمریکا با این اقدام هم کاهش نیرو در عراق داده که پاسخی است به سیاست داخلی آمریکا هم خود را برای حضور درازمدت تجهیز می کند. با این اقدام بطور مشخص از یک طرف رسمیت مصوبه پارلمان عراق برای خروج از آمریکا از عراق در نیمه اول ژانویه گذشته را زیر پا می گذارد و از طرف دیگر میتواند بطور عملی وارد درگیری با گروه هایی شود که باحضور آمریکا مخالف هستند .

دوم، تلاش بی وقفه نیروهای متمایل به راست در بوجود آوردن شرایطی که منجر به تغییر قانون اساسی و برهم خوردن توازن سیاسی فعلی گردد. اعتراضات مردمی در عراق که به حق بر روی فساد، تبعیض و سوء استفاده نیروهای سیاسی حاکم و عمدتا شیعی انگشت می گذاشت و در مراکز جمعیتی شیعی نیز بوجود آمد در واقع تلاش داشت که قانون اساسی فعلی را با انتخاب نخست وزیری از " میدان " به بن بست کشانده و مسیر را برای نوشتن قانون اساسی جدید هموار کند. در این مسیر نماینده سازمان ملل خانم " پلاسخارت " نقش قابل توجهی را بعهده داشت و البته مرجعیت نیز در مراحلی با آنها هم مسیر گردید .

ساختار فعلی سیاسی عراق ، از قانون اساسی تا قومیتها و مذاهب و احزاب سیاسی تشکیل دهنده ، ارکان و ساختار در عمل نشان داد که نمی تواند بدون چالش منافع مورد نظر آمریکا را در این منطقه پر آشوب حتی بطور ضمنی تامین نماید. بعد از تجربه چند دور کش مکش بر سر نحوه انتخاب نخست وزیر، آمریکا به وضوح در صدد تغییر ماهیت سیاست در عراق برآمد و این مسیر را از طریق تضعیف و در صورت امکان نابودی ساختار سیاسی که بعد از اشغال در سال 2003 و بر مبنای احزاب قومی مذهبی بوجود آمده بود با بوجود آوردن انشقاق، نوگرایی و حتی در گیری خصوصاً بین احزاب شیعی دنبال می کند. اگر خوب به اعتراضات مردمی سال گذشته توجه کنیم هدف اصلی اعترض هاف بی آبرو کردن احزاب شیعه و " مسئولین تا کنون " بوده است. آنها به بی کفایتی ، فساد و هزار چیز متهم شدند تا توانایی سیاسی تضمین شده ساختاری آنها مضمحل و جامعه و به تبع خود احزاب به قانون اساسی نوین تن دهند و دریک وزن کشی جدید ثغل سیاسی به طرفی میل کند که از نظر آمریکا متعادل تر باشد .

اگر ساختار سیاسی بخواهد تغییر کند، با مطالعه نسل جدید عراق در لابلای اعتراضات مردمی گذشته، ساختار سیاسی بعدی قطعا زاویه بزرگی با وضعیت فعلی عراق خواهد داشت و گروههای سیاسی فعلی اکثرا در حاشیه قرار خواهند گرفت .

تا کنون تئوری "حب الحسین یجمعنا " از نظر بسیاری می توانست پاسخ گوی همه نیازمندی های روابط دو کشور باشد. رفتار عراقی ها با زائرین امام حسین (ع)، گسیل ملیونی ایرانیان برای راهپیمایی اربعین حسینی ، و بحث اینکه هیچ دو ملتی که با هم جنگیده باشند مثل ایران و عراق با یکدیگر دوست و رفیق نیستند و از این قبیل نظرات این تئوری را تقویت می کرد. این تئوری توانست کلیه جوانب همکاری ایران با عراق و نیز رفتار ایران در مقابله با تجزیه طلبان رادیکال کرد و گروههای اسلامی تند رو از جمله داعش را تا سال گذشته به خوبی تعریف کند . البته در این تئوری بازیگر اصلی ایران بود و این کشور سهم بیشتری از بار مسئولیت روابط دوجانبه را بعهده گرفته بود و هزینه های نسبتا گزافی را نیز قربه الی الله متقبل شد. اما این تئوری وقتی با اعتراضات مردمی عراق به فساد و ناکار امدی رهبرانشان مواجه شد بسیار ناکارآمد جلوه کرد بطوری که وقتی ایران متهم به دخالت در امور داخلی عراق و مسئول این ناکار آمدی معرفی شد و سکوت ضمنی طرفداران ایران در دنیای مجازی عراق عملا به این اتهام صحه گذاشت .

تئوری دیگر که سعی در شکل دادن به روابط ایران و عراق دارد تئوری عضویت و یا حمایت از جبهه مقاومت است. همکاری لایه هایی از نیروهای اجتماعی و سیاسی عراق با ایران در مقابله با داعش و نیروهای تکفیری در سوریه تحت عنوان "دفاع از حرم " بسیار تعیین کننده بود و جوانان عراقی توانستند سهم قابل توجهی به خود اختصاص دهند. اما فقدان یک جریان با ریشه ضد صهیونیستی چه در نیروهای سیاسی عراق و چه در سطح حوزه های نجف و کربلا باعث میشود حمایت از جبهه مقاومت به سطح پایینی تنزل نماید. در جریان شهادت ابو مهدی المهندس ما شاهد بودیم که این ترور و تجاوز آشکار در جامعه عراق اگرچه محکوم شد اما به سرعت به فراموشی رفت و نتوانست  در سطح ملی   به نقطه عطفی تبدیل شود.

در شرایط کنونی ظاهرا آقای برهم صالح رئیس جمهور بعد از استعفای اجباری آقای عبدالمهدی و طی یک دوره ناکامی های متعدد در گزینش نخست وزیر و نیز قبول استعفای آقای "علاوی " ، با اختیار ویژه خود آقای "عدنان الزرفی " را به این سمت برگزید . دادگاه عالی فدرال عراق نیز در مقابل اعتراضات وارده اقدام رئیس جمهور را تایید نمود.

انتصاب " الزرفی " که از مسیری غیر از آنچه تا کنون انجام شده صورت گرفته مشکلات فرا قانون اساسی برای عراق بوجود خواهد آورد و راه را برای تضعیف بیشتر قانون اساسی هموار خواهد کرد. ادامه این مسیر در عراق چیزی شبیه کودتای سیاسی می باشد که باعث حاشیه راندن نیروهای رسمی سیاسی در عراق خواهد شد. آنچه که این مسیر را تقویت می کند همانا اختلاف مواضع ائتلافهای شیعی و گروههای مربوطه در این مورد است.

اگرچه ممکن است بار دیگر از طریق روند های پارلمانی مثل عدم قبول کابینه پیشنهادی آقای " الزرفی " ، و قدری فشار بر رئیس جمهور بار دیگر بر این " کودتا " فائق آمد و شخص دیگری غیر از کاندیدای فعلی بر مسند نخست وزیری قرار گیرد اما شکنندگی مناسبات فعلی قابل کتمان نیست.

ایران به وضوح با چالشهای زیر در عراق روبروست که عدم توجه به هرکدام سیاستگزاری را دچار اغتشاش خواهد کرد.

    -  هویت ملی عراقی و رشد ملی گرایی افراطی . این خصوصیت که از سال 1920 در عراق ریشه دارد  در مقابله با تحقیر های ناشی از اشغال و تکرار گزاره دخالت روزانه کشورهای خارجی در امور داخلی عراق  و تصمیمات آن  در کنار نا کار آمدی دولتمردان فعلی میتواند بار دیگر بطور لجام گسیخته ای خود نمایی کند . اخبار منتشره از دخالتهای مقامات بلند پایه ایران  در انتخابات عراق به این روند کمک شایانی می کند .

  - ظهور رویه های سیاسی نوین در بین احزاب سنتی شیعی.  جریانات شیعی به شمول مرجعیت در طول سالهای گذشته نشان دادند که از یک بنیان قابل قبولی  برای همکاری و ائتلاف برخوردار نیستند و همواره عوامل بیرونی آنها را در انسجام یاری داده است . نظر گاه های تجدید نظر طلبانه  در گروههای شیعی نیز قبل از انکه جنبه ایدوئولوژیک داشته باشد جنبه ملی گرایی دارد  .

    - بازیگری تخریبی آمریکا و عربستان .

در جایی که همه طرف ها به این نکنه وقوف دارند که بازی صفر و صد در کمتر امر سیاسی امکان پذیر است اما در عراق همه طرفها به پیروزی نظامی و حذف یک دیگر چشم دوخته اند. مشکل از تمامیت خواهی آمریکا سرچشمه میگیرد که تلاش برای یک سره کردن "مشکله " ایران را دارد. و متاسفانه تنها راه مقابله آن مقاومت است.

telegram channel

درباره نویسنده

حسین ملائک

حسین ملائک

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته