جمعه 3 اسفند 1397

Friday 22 February 2019

شما اینجا هستید:خانه/گفتمان منافع ملی/سیاست، نیروهای مسلح و ساختار وزارت خارجۀ ایران

سیاست، نیروهای مسلح و ساختار وزارت خارجۀ ایران

عکس: فؤاد اشتری عکس: فؤاد اشتری
  • در دهه اول انقلاب این وزارت خارجه و سازمانهای سیاسی از جمله وزارت کشور بودند که پرونده های همسایه های ایران را مورد بررسی قرار میدادند و برای آنها تصمیم گیری میکردند اما از اواخر دهه هفتاد کلیه پرونده های اصلی سیاست خارجی در منطقه از دست وزارت خارجه خارج گردید و این وزارتخانه به یک عضو شاید بی رای در این موارد تبدیل شد .ساختارهای موازی و هزینه های موازی اتلاف منابع را بوجود آورد...

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  یکشنبه, 07 بهمن 1397    11:25    سرویس گفتمان منافع ملی

اختصاصی اینترنشنال-سرویس گفتمان منافع‌ملی/ یکی از مهمترین وظیفه‌های یک دولت اتخاذ سیاستهایی ایست که بتواند برای یک ملت امنیت به ارمغان آورد . و موثر ترین سیاست دفاعی سیاستی است که بتواند کشور را از خطر خارجی در چهار چوب امکانات ملی با قربانی کردن کمترین برنامه های توسعه ،اهداف و یا ارزشها اجتماعی و عقیدتی حفظ نماید. برای نیل به چنین وضعیتی در یک دولت مدرن باید توازن قابل قبولی بین ساختارها و موسسات نظامی با سایر موسسات ملی برقرار بوده و هماهنگی کاملی بین تصمیم سازان نظامی و سیاسی مشاهده شود .

از منظر تئوریک بخاطر ماهیت متفاوت حوزه نظامی با حوزه کشوری و دیدگاه متفاوت آنها از امنیت ملی همکاری و رسیدن به اجماع دشوار است . لذا متفکرین بر این عقیده اند که بهترین شکل این معادله در حالتی است که تصمیم گیری برای هر اقدامی در اختیار نهادهای سیاسی قرار گیرد اما ساختار نظامی در بهترین شکل موجود خود نیازهایش برطرف و از طرف ملت نیز با احترام یاد شود .

در ایران پس از انقلاب اسلامی و تا مدتها با توجه به امکانات موجود کشور و حتی در زمان جنگ با دولت بعثی این رابطه سیاست با نیروهای نظامی برقرار بود اما آرام آرام بسیاری از پرونده ها در اختیار نیروهای نظامی قرار گرفت که منظور ما در این نوشته پرونده های سیاست خارجی است .

در دهه اول انقلاب این وزارت خارجه و سازمانهای سیاسی از جمله وزارت کشور بودند که پرونده های همسایه های ایران را مورد بررسی قرار میدادند و برای آنها تصمیم گیری میکردند اما از اواخر دهه هفتاد کلیه پرونده های اصلی سیاست خارجی در منطقه از دست وزارت خارجه خارج گردید و این وزارتخانه به یک عضو شاید بی رای در این موارد تبدیل شد .ساختارهای موازی و هزینه های موازی اتلاف منابع را بوجود آورد . از طرف دیگر مقامات سیاسی و گروههای ذینفوذ در کشورهای همسایه به شمول کشورهای خلیج فارس دیگر برای مقامات وزارت خارجه و کشور اهمیت و شانی قائل نبوده و قدرت و تصمیم گیری را در مکان دیگری جستجو کرده و می کنند .

این وضعیت باعث بوجود آمدن شرایط پیچیده در روابط ایران با اکثر کشورهای همسایه شد و خود را بصورت بحران در عراق و افغانستان و عربستان نشان داد ، جایی که حتی مسئولین نظامی نیز احساس کردند بدون ورود نیروهای سیاسی نمیشود گامی موثر برداشته و یا باید هزینه های بی دلیل زیادی متحمل شوند .

سفر اقای ظریف به عراق از این زاویه اهمیت زیادی در روابط خارجی ایران دارد و شاید بعد از مذاکرات مربوط به " برجام " ایشان مهمترین سفر و مذاکره خارجی مشارالیه باشد .

بعد از اشغال عراق توسط آمریکا در سال 2003 و تغییر شرایط جنگی این کشور و شکل گیری لایه ای از سیاستمداران جدید وسپس آغاز جنگ داخلی و تحولات مربوط باتوجه به تاثیرات مستقیم آن بر امنیت ملی کشور اگرچه لزوم اتخاذ تصمیم گیری امنیتی و نظامی را الویت میبخشید اما ندیده انگاشتن نیاز مذاکرات سیاسی بین جریانات موجود در دوکشور و کاهش آن به هماهنگی های امنیتی باعث شد که شرایط سیاسی در داخل عراق برخلاف آنچه انتظار میرفت شکل گرفته و سیاست مداران جدید عراقی خودرا باایران بیگانه بیابند . سفر آقای ظریف به عراق و نشست ایشان با کلیه جریانات عراقی در ایران بعد از انقلاب بی سابقه است .این روند اگر ادامه یابد میتواند نفوذ سیاسی ایران را در طبیعی ترین شکل خود بسیار بیشتر از گذشته کند . نشستهایی که امکان تحقق آن با مقامات نظامی ایران نه امکان پذیراست ودر صورت تحقق هم میتوانست دردسرهای بیشماری برای دو طرف بوجود آورد .

همین وضعیت در پاکستان است و مشابه آن در افغانستان . رابطه سیاسی ایران با جریانات سیاسی پاکستان و افغانستان عملا قطع است در حالیکه این مقامات سیاسی ایران هستند که میتوانند با جریانات متعدد این دو کشور ارتباطی غیر امنیتی و نظامی داشته و برای منافع دو کشور به تبادل نظر بپردازند تا فرصتهای جدید تری شناسایی تا برای صلح و ثبات منطقه مورد استفاده قرار گیرد . سفر وزیر خارجه ایران به پاکستان بعد از انتخاب عمران خان به نخست وزیری از این رو ناموفق می نمایاند که هنوز وزارت خارجه ظرفیت مطالعه روی جریانات سیاسی پاکستان را چون گذشته بدست نیاورده است .

و در نهایت ،

ساختار جدید وزارت خارجه در حال حاضر خود مانع گسترش روابط سیاسی دو جانبه است . این تجربه را حتما آقای ظریف در سفر خود به عراق لمس کرده است که پیگیری واقعی این سفر نیاز به تمهیداتی دارد که ساختار بی مقام فعلی از آن بی بهره است . پیگیری سفر به افرادی احتیاج دارد که در سطح خود ایشان در سیستم سیاسی کشور موقعیت داشته باشند و این در حالیست که وزارت خارجه عملا بی "مقام " است .

چند نکته کوتاه در مورد ساختار جدید وزارت خارجه که در هفته دولت سال جاری آقای رئیس جمهور جایزه بهترین نظام سازمانی را به وزیر اهداء کردند . البته این ساختار را میتوان بطور جد مورد بررسی بیشتری قرار داد که در اینجا ممکن نیست :

ساختار جدید وزارت خارجه بر اساس یک تئوری در حال افول پایه ریزی شده است . این تئوری دنیا را یک دهکده میداند ، مسائل جهان نه از طریق رابطه دوجانبه بلکه از مسیر واگذاری بخشهای عمده ای از حاکمیت به نهاد های بین المللی و منطقه ای حل و فصل میگردد. قدرت در مجموعه ها قرار دارد، بنابر این نقش سازمان ملل ، G7(8) ، گروه بیست ، اتحادیه اروپا ، آسه آن وغیره از روابط دوجانبه با کشورها بیشتر است . بر این اساس وزارت خارجه دیگر معاونت های منطقه ای نیاز ندارد و این معاونت ها به سطح ادارات کل تنزل یافته و به حاشیه رفته اند. اصل کار با نهادهای بین المللی است و به این موضوع در ساختار توجه جدی شده است . اما این وضعیت دو اشکال جدی دارد:

اول ، از نظر تئوریک ، با خروج انگلیس از اتحادیه اروپا و انتخاب ترامپ در آمریکا و بطور کلی توجه دولت آمریکا به مسائل خود آمریکا و منافع ملی آن کشور که تا آینده ای دور نیز پیگیری خواهد شد ، رشد نیروهای ناسیونالیست در بسیاری از کشورهای اروپایی موضوع اصالت قدرت های ملی و یا به اصطلاح بازگشت ژئوپلیتیک بار دیگر مورد توجه تئوری پردازان روابط بین الملل قرار گرفته و جهانی سازی را به حاشیه برده است .

دوم ، نظام موسوم به " جمهوری اسلامی" نظام غیر قابل حل درنهاد های بین ا لمللی و یا نظام بین الملل است. ج.ا. در رابطه دوجانبه خود با هر کشور تعریف می شود و اصولا در نهاد بین المللی جایگاه ندارد. بنابر این جایگاه ادارات سیاسی منطقه ای و دوجانبه به مراتب ارزش اجرایی و عملیاتی و سیاسی مهمتری از نهاد های بین المللی برای ایران دارد . عدم توجه به روابط دوجانبه با کشورها که با روی کار آمدن دولت یازدهم در وزارتخارجه بطور واضح جلوه دارد خسارات جدی را متوجه کشور کرده ومی کند .

اگر روابط دو جانبه با کشور ها خوب نباشد در روابط چند جانبه نیز موفق نخواهیم بود . نمونه واضح آن در سازمان " اکو" است . همکاری بین المللی از مسیر دوجانبه می گذرد و برای همکاری دوجانبه باید اعتماد سازی کرد که کاری پر از ممارست است . حتما وزیر خارجه در سفر خود به عراق آنرا از نزدیک حس کرده است .

telegram channel

درباره نویسنده

حسین ملائک

حسین ملائک

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته