يكشنبه 2 ارديبهشت 1397

Sunday 22 April 2018

شما اینجا هستید:خانه/گفتمان منافع ملی/آرزوهای بزرگ ظریف

آرزوهای بزرگ ظریف

  • ظریف بی شک بهترین وزیر خارجه ایران در سالیان اخیر است. تفاوت توانمندی های او با اسلاف احمدی نژادی اش بیش از آن آشکار است که نیازی به توضیح داشته باشد. اما این کیفیات مانع این نمی شود که او به عنوان انسان برخی مواقع نردبانش را بر ابرها تکیه دهد و در بحر خیال غرق شود. از جمله این خیال اندیشی ها می توان به پیشنهاد اخیر او تحت عنوان " امنیت شبکه ای" که نخست در کنفرانس امنیتی تهران و سپس در فاینانشال تایمز و چند جای دیگر مطرح شد اشاره کرد.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  شنبه, 07 بهمن 1396    09:05    سرویس گفتمان منافع ملی

اختصاصی اینترنشنال_سرویس گفتمان ملی/ ظریف بی شک بهترین وزیر خارجه ایران در سالیان اخیر است. تفاوت توانمندی های او با اسلاف احمدی نژادی اش بیش از آن آشکار است که نیازی به توضیح داشته باشد. اما این کیفیات مانع این نمی شود که او به عنوان انسان برخی مواقع نردبانش را بر ابرها تکیه دهد و در بحر خیال غرق شود. از جمله این خیال اندیشی ها می توان به پیشنهاد اخیر او تحت عنوان " امنیت شبکه ای" که نخست در کنفرانس امنیتی تهران و سپس در فاینانشال تایمز و چند جای دیگر مطرح شد اشاره کرد.
ظریف این ایده ریشه دار در مکتب آرمانگرایی روابط بین الملل که در اروپای پس از جنگ دوم جهانی امکان تحقق یافت را برگرفته و آن را برای منطقه فاجعه زده خاورمیانه توصیه کرده و بر بستر آن ایجاد نظمی نوین را امکان پذیر دانسته است. از منظر وی " قواعد این نظم جدید، سرراست هستند: همان استانداردهای مشترکي كه از همه مهمتر در اهداف و اصول منشور ملل متحد وجود دارند: برابری حق حاكميت دولت‌ها، پرهیز از تهدید یا توسل به زور، حل مسالمت‌آمیز مناقشات، احترام به تمامیت ارضی کشورها؛ عدم مداخله در امور داخلی کشورها و احترام به حق تعیین سرنوشت کشورها."
نقد نخست آن است که این قواعد تنها در منشور ملل متحد خاک می خورند و کسی چندان آنها را جدی نمی گیرد، بویژه در خاورمیانه که هم داعش دارد و هم دولت های داعشی. اگر این اصول اجرایی می شد که اساسا محوریت سیاست بین الملل از "منازعه" به "مدارا" تغییر می یافت و بنی آدم بیش از آنکه مصروف فروکوفتن یکدیگر شوند به پیشبرد مشترک تمدن بشری همت می گماشتند.


تاریخ تلخ وتراژیک روابط بین الملل خاورمیانه شواهدی برای امکان پذیری نظم جدیدی که ظریف از آن سخن می گوید ارائه نمی دهد. این نظم تا حدی در اروپا برقرار شده، اما در اروپایی که از فاجعه دو جنگ سر براورد. به بیان دیگر در اروپایی که آلمانها، فرانسوی ها و انگلیسی ها و دیگران تا توانستند یکدیگر را قتل عام کردند، در اروپایی که بزرگترین خشونت تاریخ بشر رقم خورد و بیش از 50 میلیون انسان سلاخی شدند. این خشونت بی نظیر به گونه ای تناقض آمیز به غلظتی از عقلانیت شکل داده که در جای دیگری از جهان نظیر ندارد و متاسفانه صادرات بردار هم نیست.
خاورمیانه هنوز در ابتدای راه فاجعه تمام عیار است و هنوز هر یک از بازیگران فکر می کند که می تواند دیگری را نیست و نابود کند. در این خاورمیانه، حاکمیت، احترام به تمامیت ارضی، عدم مداخله در امور داخلی و... هیچ معنایی ندارند. در این خاورمیانه توازن وحشت و بیم از نابوذی قطعی متقایل است که کار می کند. سوریه نماد این فاجعه است، کشوری که در طرفه العینی آن را به تلی از خاک بدل کردند. سوریه، میانمار و یونان تقریبا در یک دوره دچار بحران های بالقوه خانمان سوز شدند. میانمار را آسه آن و سایرین بیرون کشیدند، یونان به لطف اتحادیه سرپا ماند، اما تراژدی سوریه به لکه ننگی در تاریخ بشر بدل شد.
دوم آنکه در این خاورمیانه کسی آماده گفتگوی واقعی نیست. نمونه اش کار ترکیه در عفرین. ترکیه دموکرات و مداراجو و از نخستین کشورهای منطقه که مدرنیته را برگرفت. در این خاورمیانه هنگامی که "بوی خون" احساس شود، جریان غالبی که شکل می گیرد، گردهم آمدن لاشخورهاست و ما به عینه این را در شهریور 59 و سالهای پس از آن دیدیم. این سخن به هیچ روی بدان معنا نیست که بجنگ تا بجنگیم. سخن بر سر نسبت ایده ها با واقعیات صحنه است.


در این خاورمیانه حتی نخبگان دانشگاهی و غیردولتی نمی توانند در درون خاورمیانه گفتگو کنند و به ناگزیر همچون عصر استعمار در پایتخت های اروپایی گردهم می آیند و در حضور استعمارگران قدیمی و با میانداری آنان با یکدیگر جر و بحث و اتهام پراکنی می کنند. وقتی منطقه ای به این بلوغ نرسیده که چند نفر دانشگاهی آن بتوانند در کشورهای یکدیگر به گفتگو بنشینند و به ناچار اروپایی ها عصاکش آنان می شوند، سخن گفتن از نظم سازی بیش از حد خوشبینانه است.


بوروکراسی هایی که در اغلب کشورهای این منطقه امور خارجی را هدایت می کنند بسیار عقب مانده اند. بحران اخیر قطر نشان داد که شورای همکاری خلیج فارس که سالها نماد همگرایی نامیده می شد تا چه میزان تقلبی است و در بزنگاه آنچه تعیین کننده است، قبیله به مثابه قدیمی ترین و منسوخ شده ترین اختراع بشر است.
نقد سوم آنکه این منطقه مملو از بازی های با حاصل جع صفر است. دولتها مسئله اصلی یکدیگرند و تمام توان خود را برای از بین بردن دیگری صرف می کنند. دولتهایی که در این منطقه ضعیف می شوند فاتحه شان خوانده است. عراق، سوریه و لیبی نمونه های روشنی اند. لبنان کشوری است که نخست وزیر آن به گروگان گرفته می شود و حاکمیت آن به گونه ای بی شرمانه نادیده گرفته می شود. در چنین فضایی اجماع بر سر قواعد مدرن و اروپایی زیست مسالمت آمیز بسیار سخت و شاید نشدنی است، بویژه آنکه قدرت های بزرگ هیچ منفعتی در شکل گیری چنین اجماعی ندارند و دولتهای منطقه ضعیف تر و عقب مانده تر از آن اند که خود بتوانند بر سر یک میز بنشینند. بی دلیل نیست که عمده بحران های این منطقه با جنگ تخفیف یافته و بی دلیل نیست که این منطقه به انبار تسلیحات در جهان تبدیل شده است. برجام که مهمترین کار ظریف است و فراتر از هر چیز سندی متمدنانه است، با بیشترین فشارها از سوی همین دولتهای عقب مانده خاورمیانه ای مواجه است.
خاورمیانه در آستانه فاجعه ای عظیم تر قرار دارد و بهتر است بیش از آنکه در سودای نظم سازی برای آن باشیم، به فرار از این مهلکه بنیدیشیم. البته آرزو بر جوانان عیب نیست و ظریف هنوز در قامت وزیر امور خارجه در این کهن سرزمین، جوان است. باید دعا کرد که او فرصت تحقق بخشیدن این آرزوی دور و دراز خود را داشته باشد، آرزویی که از نیتی خیر سرچشمه می گیرد، البته مشروط بر آنکه اژدهای هفت سر خاورمیانه تا آن زمان ایران زمین مان را نبلعیده باشد.

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته