پنجشنبه 31 خرداد 1397

Thursday 21 June 2018

شما اینجا هستید:خانه/گفتمان منافع ملی/دولت نفتی و عوارض خروج: پایان قرارداد اجتماعی؟

دولت نفتی و عوارض خروج: پایان قرارداد اجتماعی؟

نویسنده :  چهارشنبه, 29 آذر 1396    02:46    سرویس گفتمان منافع ملی

اختصاصی اینترنشنال- سرویس گفتمان منافع ملی/ لایحه بودجه جدید سرو صداهای زیادی به راه انداخت. این بار مهم‌ترین موضوعی که بحث بودجه را در جامعه مجازی و واقعی داغ کرد تصمیم برای افزایش عوارض خروج از کشور بود اما مهم‌تر از بحث افزایش عوارض خروج از کشور، این است که دولتی نفتی به جایی رسیده که چنین تصمیماتی می‌گیرد. این تصمیم می‌تواند ناشی از چند روند باشد.

این تصمیم می‌تواند به سادگی به معنای ناتوانی بروکراسی ملی در اتخاذ تصمیمات هوشمندانه باشد. روشن است که بوروکراسی دولت نفتی فاقد توانمندی‌های لازم برای اتخاذ تصمیمات بسیار پیچیده و فاقد توانایی‌های ارتباطی لازم با جامعه تحت حکومت خود است. چنین بروکراسی‌ای تصمیماتی می‌گیرد که در دهکده جهانی امروز به سرعت محکوم می‌شود و زمینه‌ای را برای ریزش پایگاه اجتماعی آن تا حد قابل توجهی فراهم آورد.

اما این تصمیم می‌تواند ناشی از شناخت ضعیف دولت نفتی از پایگاه اجتماعی خود نیز باشد. اشاره شد که خرد جمعی پیچیده‌ای بر روندهای تصمیم گیری دولت‌های نفتی‌ها حاکم نیست، عمدتاً بدان دلیل که در این دولت‌ها پول به راحتی در می‌آید و براحتی هم خرج می‌شود. بوروکراسی چنین دولتی هم بر اساس همین پول‌ها شکل می‌گیرد و به پیش می‌رود بنابراین از پیچیدگی لازم‌های برای مدیریت جوامع در دهکده جهانی و جامعه اطلاعاتی برخوردار نیستند.

یکی از ضعف‌های مهم دولت‌های نفتی ارتباط ضعیف آنان با پایگاه اجتماعی خود است. بی دلیل نیست که دولت‌های نفتی در نقاط مختلف جهان با خط مشی‌های بسیار متفاوت از یکدیگر به درجاتی در برقراری ارتباط با ثبات با جوامع خود دچار مشکلات‌اند.

در موضوع عوارض خروج این سؤال بسیار ساده پیش می‌آید که چرا دولتی که بر پایگاه طبقه متوسط شکل گرفته اقدامی را صورت می‌دهد که این طبقه را عصبانی و ایجاد سرخوردگی می‌کند. به چه دلایلی بوروکراسی اقتصادی دولت از این درک برخوردار نیست که چنین تصمیمی می‌تواند پیامدهای ناخوشایندی برای رابطه این دولت و پایگاه اجتماعی آن داشته باشد.

اما این تصمیم می‌تواند نمادی از ناتوانی در اصلاحات ساختاری در اقتصاد سیاسی ایران نیز باشد. این نیز یکی دیگر از ویژگی‌های مشترک دولت‌های نفتی در نقاط مختلف جهان است این دولت‌ها از ایجاد اصلاحات ساختاری در اقتصاد سیاسی ناتوان‌اند و بیش از آنکه در پی اصلاحات ساختاری باشند در پی تداوم وضع موجودند. این دولت‌ها برنامه‌ای برای اصلاحات ساختاری ندارند و حداکثر توان آنان به گذران امور به طور روزمره و حفظ وضع موجود محدود می‌شود

اما شاید این تصمیم پایان نوعی از قرارداد اجتماعی در ایران باشد، قرارداد اجتماعی که می‌توان آنرا نفتی نام نهاد. در چارچوب این قرارداد نفت در برابر رضایت نسبی عمل می‌کرد و رابطه دولت و جامعه را شکل می‌داد. به بیان بهتر دولت به ماشین توزیع رانت تبدیل شده بود و با ایجاد یک نظام توزیع رانت جایگاه خود را حفظ می‌کرد، نظم اجتماعی و سیاسی را شکل می‌داد و حراست می‌کرد. این که دولت نفتی به جایی رسیده است که افزایش شدید عوارض خروج از کشور را به عنوان یکی از راه‌های درامد خود تلقی می‌کند شاید نشانی از این باشد که نفت زودتر از آنچه تصور می‌کنیم از صحنه خارج شده است.

با خروج نفت، قرارداد اجتماعی که بر بنیان آن شکل گرفته احتمالاً محکوم به فروپاشی است و نیاز به نوع جدیدی از قرارداد اجتماعی احساس می‌شود؛ قراردادی که بر محور استخراج منابع از جامعه از یک سو و نمایندگی منافع جامعه از سوی دیگر احتمالاً باید شکل گیرد. حرکت به سوی تنظیم چنین قرارداد اجتماعی‌ای بسیار پر چالش خواهد بود. از یک سو جامعه‌ای که به نظام توزیع رانت عادت کرده و از دیگر سو دولتی که بوروکراسی آن برای کارهای بزرگ بسیار کوچک و برای کارهای کوچک بسیار بزرگ است هر دو در رسیدن به چنین اجماعی و چنین قراردادی با دشواری‌های مهمی مواجه خواهد بود. به بیان دیگر گذر از دولت نفتی به دولت مالیاتی- نمایندگی، گذاری پر چالش خواهد بود. این که در ایران عموماً گفته می‌شود نفت بلای سیاه است و مشکلات بسیاری به بار آورده، بخشی از واقعیت را نشان می‌دهد. بخش مهمتری از واقعیت آن است که در غیاب نفت و قرارداد اجتماعی نفت محور، دوره جدیدی آغاز می‌شود کسی برای آن آمادگی ندارد دوره‌ای که می‌تواند تراژیک باشد.

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته