يكشنبه 26 آذر 1396

Sunday 17 December 2017

شما اینجا هستید:خانه/گفتمان منافع ملی/پرونده‌های منافع ملی: شبح نامیمون جنگ بین ایران و عربستان

پرونده‌های منافع ملی: شبح نامیمون جنگ بین ایران و عربستان

خانه‌های ویران شده در جنگ بین ایران و عراق در ساحل اروند رود در خرمشهر خانه‌های ویران شده در جنگ بین ایران و عراق در ساحل اروند رود در خرمشهر
  • جنگ ها در تاریخ روابط بین الملل عمدتاً بدون برنامه ریزی و هدف گذاری دقیق کشورها آغاز شدند و تداوم یافتند. به بیان دیگر، جنگ‌ها مانند انقلاب‌ها، پیش از آن که عامدانه و با برنامه از پیش طراحی شده آغاز شده باشند اتفاق افتاده‌اند. سوء محاسبه و سوء برداشت نقشی کلیدی در راه افتادن جنگ ها داشته است. در حالی که در آستانۀ سالگرد پایان جنگ جهانی اول قرار داریم، شاید بی‌مناسبت نباشد به این بیندیشیم که چگونه ادبیات رادیکال در فضاهای عمومی و دیپلماتیک در کنار نظم‌های امنیتیِ شکل‌نیافته و موازنۀ قوای ناکارآمد می‌تواند به شکل گرفتن جنگی بینجامد که تقریباً تمام طرف‌های درگیر برای جلوگیری از آن تلاش می‌کردند.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  چهارشنبه, 17 آبان 1396    18:33    سرویس گفتمان منافع ملی

اختصاصی اینترنشنال-سرویس گفتمان منافع ملی/ رقابت استراتژیک ایران و عربستان ابعاد تازه ای یافته است. بی شک این رقابت تشدید شده و بسیاری نگران به راه افتادن جنگ دیگری در منطقه هستند. البته برخی تحلیل‌گران نیز امکان وقوع جنگ میان دو کشور را بعید میدانند؛ به ویژه از آن لحاظ که آنان سالهاست با یکدیگر رقابت استراتژیک دارند و توانسته‌اند آستانۀ این رقابت را حفظ کنند.

اما آنچه از منظر منافع ملی اهمیت دارد آن است که جنگ ها در تاریخ روابط بین الملل عمدتاً بدون برنامه ریزی و هدف گذاری دقیق کشورها آغاز شدند و تداوم یافتند. به بیان دیگر، جنگ‌ها مانند انقلاب‌ها، پیش از آن که عامدانه و با برنامه از پیش طراحی شده آغاز شده باشند اتفاق افتاده‌اند. سوء محاسبه و سوء برداشت نقشی کلیدی در راه افتادن جنگ ها داشته است. در حالی که در آستانۀ سالگرد پایان جنگ جهانی اول قرار داریم، شاید بی‌مناسبت نباشد به این بیندیشیم که چگونه ادبیات رادیکال در فضاهای عمومی و دیپلماتیک در کنار نظم‌های امنیتیِ شکل‌نیافته و موازنۀ قوای ناکارآمد می‌تواند به شکل گرفتن جنگی بینجامد که تقریباً تمام طرف‌های درگیر برای جلوگیری از آن تلاش می‌کردند. جنگ جهانی اول بر بستری از مناسبات سیاسی، اجتماعی و تاریخیِ ملتهب و تنها با جرقۀ سلسله‌ای از رویدادهای کم‌اهمیت آغاز شد که دولت‌های فرانسه، روسیه، بریتانیا، اتریش، امریکا و تقریباً تمام دولت‌های کوچکتر اروپایی در ماه‌های منتهی به جنگ تمام تلاش دیپلماتیک خود را بر جلوگیری از آن متمرکز کرده بودند. تنها قیصر آلمان بود که یک درگیری محدود نظامی را برای منافع ملی آلمان مفید می‌دانست، اما حتی او هم انتظار یک جنگ فراگیر را نداشت. با این حال، تحریک اتریش از طرف قیصر برای اولتیاتوم به صربستان زنجیره‌ای از اولتیماتوم‌ها را پدید آورد که در نهایت کل اروپا را درگیر جنگ و 18 میلیون نفر را روانۀ گورستان کرد.

ایران و عربستان هیچ یک استراتژی امنیت ملی منتشر شده‌ای ندارند، هر دو دولت بازیگران نسبتاً تازه کاردر روابط بین‌الملل مدرن به شمار می‌آیند و سابقه چندانی در نقش آفرینی در سطح سیستم بین‌الملل ندارند. به علاوه این دو در منطقه‌ای به رقابت می پردازند که بی قاعده ترین و خشن‌ترین منطقه سیاست بین الملل محسوب می شود، منطقه ای که برخی تحلیل‌گران ویژگی کلیدی آن را ”نبردهای استراتژیک بی قاعده و بالقوه فاجعه بار"می دانند. به علاوه، نظم منطقهای در این جغرافیا کاملا فروپاشیده و کشورها به گونهای فزاینده با غافلگیری‌های استراتژیک مواجه می شوند. بحران اخیر کردستان و استعفای سعد حریری را میتوان آخرین نمونههای چنین غافلگیری محسوب کرد. با در نظر گرفتن عوامل مورد اشاره در بالا، امکان وقوع جنگ ناخواسته میان ایران و عربستان را نمیتوان ناچیز دانست. به بیان دیگر ممکن است ناگهان دو کشور یا یکی از آنان خود را در جنگی ناخواسته درگیر ببینند.

روشن است که چنین جنگی به هیچ روی در راستای منافع ملی ایران نخواهد بود. چنین جنگی دو بازنده بزرگ خواهد داشت: ایران و عربستان. هیچ یک از این دو کشور از چنان توانمندیهایی برخوردار نیست که طرف مقابل را در زمین جنگ کاملاً مغلوب کند. اما این جنگ برندگان بسیاری خواهد داشت از برخی قدرت های بزرگ تا برخی همسایگان دو کشور و به ویژه اسرائیل، بزرگترین برندگان این جنگ خواهند بود. می توان حدس زد که در صورت وقوع چنین جنگی دو کشور به ویرانی کشیده خواهند شد و منطقه نیز ویران‌تر خواهد شد. بنابراین جلوگیری از وقوع هر نوع درگیری مستقیم با عربستان سعودی به ویژه در شرایطی که چنین درگیری بر ایران تحمیل شود و این کشور در مقابل عمل انجام شده قرار گیرد یک موضوع حیاتی در منافع ملی کشور به شمار می رود. وارد شدن به جنگ با عربستان تنها در شرایطی از منظر منافع ملی قابل توضیح و توجیه است این کشور به خاک ایران تعرض نماید.

بنابراین حفظ آستانۀ رقابت استراتژیک و جلوگیری از شدت گرفتن رقابت و تبدیل شدن آن به منازعه و نهایتاً جنگ را می توان اولویت اساسی منافع ملی در شرایط فعلی دانست. در این راستا نه تنها باید به دقت رفتار استراتژیک عربستان و تحریک های احتمالی این کشور را مورد پایش قرار داد، بلکه بایستی تیترهایی که نوعی شلیک به منافع ملی ایران به شمار می آیند را متوقف کرد. پای آینده ایران، منافع، زندگی و آیندۀ 80 میلیون ایرانی در میان است. به یاد داشته باشیم ایران در حالی در جریان مذاکرات برجام برای تحویل چند میلیارد دلار پول نفت خود از هند و چین و ژاپن امتیاز می‌داد که 100 میلیارد دلار به قولی و 1000 میلیارد دلار به قول دیگر بابت غرامت جنگ از عراق طلبکار است. تحمیل شدن یک جنگ تمام عیار بر کشورهای در حال توسعه ای چون ایران هر صد سال یک‌بار هم زیاد است، چه رسد به جنگ های پشت سر هم و طولانی‌مدتی که تمام سرمایه‌ها و منابع انسانی، اقتصادی، اخلاقی جامعه را یک‌جا می‌بلعد.

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته