جمعه 28 مهر 1396

Friday 20 October 2017

شما اینجا هستید:خانه/قدرت های بزرگ /ویژگی های سیاست خارجی چین؛ درس هایی برای دولت دوازدهم

ویژگی های سیاست خارجی چین؛ درس هایی برای دولت دوازدهم

  • یکی از ویژگی‌های برجسته سیاست خارجی چین را می توان همین توانمندی آنان در ایجاد " فضاهای تفاهم " نام نهاد. شاید بتوان یکی از نمونه های موفق این توانمندی چین در سال 2017 را به خروج این کشور از مسیر رقابت مستقیم استراتژیک با آمریکا مربوط دانست.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  سه شنبه, 06 تیر 1396    13:56    سرویس قدرت های بزرگ

اختصاصی اینترنشنال-سرویس قدرت های بزرگ/ سیاست خارجی چین از سال 1979 و به خصوص با اتخاذ سیاست درهای باز اقتصادی توسط دنگ شیائوپنگ به فهم جدیدی از خود و چگونگی کنش در جهان پیرامون خود رسید و این مهم تاکنون هم با نوسانات اندکی تداوم یافته است. فهم جدیدی که نه تنها دامنه واژگان سیاست خارجی این کشور در تعامل با جهان خارج را متحول ساخت لیکن همچنین مسیر کسب دستاورد برای اقتصاد چین و بسترسازی برای حضور و نفوذ گسترده¬تر این کشور در جهان پیرامون خود را بسیار فراهم و توسعه بخشید. به بیان دیگر طراحی سازه¬ها و پلتفورم¬های همنوا در حوزه سیاست و اقتصاد، ریل تصمیم سازی و سیاستگذاری در چین را به گونه¬ای تغییر داد که امروزه این کشور را هم در مرتبه قدرت¬های بزرگ جهانی قرار داده است و هم توانسته منافع ملموسی برای مردم و جامعه بسیار گسترده چینی تعریف نماید که خروج 600 میلیون نفر از مردم این کشور از خط فقر را می توان در نتیجه همین همنوایی دو حوزه سیاست و اقتصاد در چین دانست. در ادامه تلاش داریم تا برخی از ویژگی¬های مهم سیاست خارجی چین را مورد بررسی قرار دهیم.

توانمندی در تعریف و ایجاد فضاهای تفاهم
یکی از ویژگی¬های بارز و برجسته همنوایی و انطباق دو حوزه سیاست و اقتصاد آن است که برخی کلیدواژه¬ها از جمله تنش، ریسک و بحران را از منطق اقدام و کنش بازیگران مختلف خارج کرده و یا لااقل در حاشیه اذهان تصمیم سازان قرار داده و به جای آن کلیدواژه¬های جدیدی همچون تعامل، دیپلماسی پیرامونی و عبور سریع از بحران¬ها و تنش¬های غیرخود ساخته را جایگزین و اولویت می بخشد. چین و تجربه این کشور نشان می¬دهد که این کشور اولین کشور اثرگذار شرقی است که توانسته است این انتقال را به نحوی قابل باور و با موفقیت تاکنون انجام دهد. به بیان دیگر این کشور هدف و وظیفه اصلی و اساسی سیاست خارجی و دستگاه دیپلماسی خود را ایجاد، تعریف و افزایش " فضاهای تفاهم " تعریف کرده است و اصول پنجگانه همزیستی مسالمت آمیز این کشور هم دقیقا تعریف و ایجاد چنین " فضای تفاهمی" برای ارتباط بهتر با جهان خارج است. هر چقدر که نظام¬های ارتباطی تعریف شده چین با جهان خارج بتواند حجم و دامنه این " فضای تفاهم " را گسترده تر سازد، هم امکان ایجاد بحران در روابط با دیگر کشورها و قدرت¬های بزرگ کاهش خواهد یافت و هم فرصت ساخت استراتژی های موثر برای ارائه واکنش های منطقی در برابر تحولات و نوسانات را برای این کشور افزایش خواهد داد. لذا یکی از ویژگی¬های برجسته سیاست خارجی چین را می توان همین توانمندی آنان در ایجاد " فضاهای تفاهم " نام نهاد. شاید بتوان یکی از نمونه های موفق این توانمندی چین در سال 2017 را به خروج این کشور از مسیر رقابت مستقیم استراتژیک با آمریکا مربوط دانست. دونالد ترامپ در طول کمپین انتخاباتی خود 23 بار از واژه غول آسیایی و ضرورت مهار و برخورد با آن سخن رانده بود و همچنین گروه¬های تجاری مشاور وی نیز این کشور را " بزرگترین متقلب تجاری جهان " نام نهادند و بر ضرورت وضع تعرفه¬های 45 درصدی برای کالاهای چینی تاکید کردند. تعریف نظام¬های ارتباطی از طرف چین به خصوص دعوت از هنری کسینجر در همان آغاز نشان داد که چینی ها در تلاش برای ایجاد و حفظ " فضاهای تفاهم " با ایالات متحده هستند و تمایلی به از دست دادن سازوکارهایی که می تواند فرصت لازم برای ارائه و اتخاذ تصمیم های صحیح را به این کشور بدهد، ندارند. به بیان دیگر تعریف صحیح چنین نظام های ارتباطی می تواند میزان عقلانیت سیستمیک برای اتخاذ تصمیم در هنگامه بحران و مدیریت بهینه بحران را به صورت چشمگیری افزایش -دهد. امری که چینی ها در حال حاضر به خوبی دنبال می کنند.

توانمندی در تبدیل ایده به عمل
توانایی تبدیل ایده به عمل نیز از دیگر ویژگی ها و توانمندی های اساسی سیاست خارجی چین است که این مسئله خود نتیجه مستقیم انطباق دو حوزه سیاست و اقتصاد در چین و به نوعی ایجاد ظرفیت و منابع لازم توسط اقتصاد برای سیاست چین است. چرا که طبیعتا بدون وجود چنین ظرفیتی تبدیل ایده به عمل نیز دشوار خواهد بود. یکی از ایده¬های ظهور و بروز یافته در چین، ایده جاده ابریشم است که در سال 2013 توسط رئیس جمهور چین به عنوان گام و ابزاری برای تحقق شعار " رویای چین " ساخته و پرداخته شد. علی رغم اینکه تبیین های متنوعی از استراتژی یک کمربند یک جاده چین در محافل مختلف علمی و آکادمیک صورت گرفته است و هر کدام از این تحلیل¬ها نیز به برجسته نمودن ابعاد اقتصادی این بحث پرداخته اند لیکن باید گفت که ایده جاده ابریشم اولا تعریف یک داستان موفقیت (Success Story) برای فهم جدید چین از جریان قدرت و برونگرایی تدریجی و آرام این کشور در یک دهه اخیر و دوما جاده ابریشم نوعی نقشه راه برای چگونگی تخصیص بهینه منابع استراتژیک این کشور و ثالثا تهیه پلتفورمی برای بنای سبک زندگی چینی بر آن و نهایتا جاده ابریشم استراتژی جامع دیپلماسی اقتصادی این کشور برای بیش از شصت کشور جهان است. آنچه که در این ارتباط مهم است آن است که چین توانسته است در چند سالی که از ابداع و اعلام این طرح می گذرد به خوبی آن را تئوریزه و اجرایی نموده و تصویرسازی¬های موثری نیز برای باورمند نمودن این ایده انجام دهد. برگزاری اجلاس اخیر جاده ابریشم در 14 و 15 می 2017 در چین و حضور سران 29 کشور در این اجلاس و همچنین تلاش برای برگزاری دور دوم این اجلاس در سال 2019 نشان می¬دهد که چینی ها برای تبدیل این ایده به عمل و تقویت آن(به صورت محدود) بسیار مصمم هستند. البته همانگونه که در فوق هم بیان شد ایده جاده ابریشم در واقع ایده و استراتژی چگونگی تخصیص بهینه منابع استراتژیک چین است و به همین منظور باید گفت که قاعدتا این ایده از طول و عرض خاصی برخوردار است. به نظر می¬رسد که اولویت تخصیص منابع استراتژیک چین در قالب استراتژی جاده ابریشم در حال حاضر بر محیط امنیتی غربی این کشور متمرکز است و طبیعی است که جایگاه دیگر کشورهای نزدیک از جمله جمهوری اسلامی ایران در این استراتژی هم در وهله اول به توانمندی و نوع ارتباطی که کشور با محیط امنیتی غربی چین و دخل و تصرفی که می تواند در این محیط به صورت مستقیم یا غیر مستقیم داشته باشد، مربوط می شود.

نگاه پیشینی به اقتصاد و دیپلماسی اقتصادی
نگاه پیشینی نسبت به اقتصاد و دیپلماسی اقتصادی زمینه¬ها و بسترهای لازم برای قدرت¬یابی چین از 1979 تا کنون را فراهم آورده و با توجه به وجود صبر استراتژیک لازم هم در برخورد با معادلات و تحولات بین المللی و هم به منظور پیشروی در سلسله مراتب قدرت، منطقی نیست که این کشور به منظور ترجمه این قدرت اقتصادی به قدرت سیاسی عجله را در دستور کار خود قرار دهد. دنگ شیائوپینگ از سال 1979 به خوبی متوجه این نکته شده بود که اگر واگن اقتصاد چین حرکت نماید، واگن حزب کمونیست نیز به جلو حرکت خواهد کرد. لذا حفظ و تداوم این مسیر در زمره اولویت های راهبردی چین تا آینده قابل پیش بینی است و سیاست خارجی چین باید بتواند ابزار تحقق این مهم باشد. از طرف دیگر وجود و تعریف امتزاج های منطقی در اهداف و رفتار چین با بهره¬گیری از ابزارهای اقتصادی، علاوه بر اینکه شناخت نیات آینده این کشور را دشوار می سازد همچنین میزان ریسک های استراتژیک در رفتار این کشور را به خصوص در ارتباط با قدرت¬های بزرگ کاهش خواهد داد و در نتیجه ثبات به وجود آمده، چین بهتر خواهد توانست منافع و امنیت ملی خود را تامین نماید. تلاش چین برای تحقق دوره ملقب به" دوره فرصت استراتژیک " برای توسعه ملی این کشور که می¬تواند به بلوغ ژئوپلتیک چین کمک نمایند منازعه و جنگ را از دستور کار این کشور خارج می کند. لااقل تا اینده نزدیک مثلا تا سال 2021 که صد سالگی تاسیس حزب کمونیست چین است و شاید تا 2049 که صد سالگی تاسیس جمهوری خلق چین است، ورود به حوزه منازعه و جنگ به خصوص با آمریکا از دستور کار پکن خارج است.

تنظیم پلتفورم های همنوا در حوزه اقتصاد و سیاست می تواند حجم و دامنه ظرفیت¬های راهبردی بازیگران مختلف را در تعامل با جهان خارج افزایش داده و همچنین حائل¬های استراتژیک بیشتری را برای جلوگیری از وارد آمدن ضربه به امنیت ملی کشور ایجاد نماید. انطباق مناسب این دو حوزه بر یکدیگر همچنین می-تواند امکان بازتعریف در روابط کشورها را بسیار دشوارتر از گذشته نماید. امری که به خوبی در چهار ماهه گذشته و در روابط چین و آمریکا به خوبی مشخص است. هر چند امریکایی ها و به خصوص دونالد ترامپ تلاش داشتند تا بازتعریف جدیدی از روابط خود با چین ایجاد و ارائه نمایند لیکن به نظر می رسد که پیچیدگی ایجاد شده در نتیجه همین انطباق مناسب دو حوزه اقتصاد و سیاست بر یکدیگر و ظرفیت هایی که این دو حوزه به صورت متقابل در اختیار چین قرار داده است، مانع از انجام موفق این بازتعریف توسط آمریکا شده است.

telegram channel

درباره نویسنده

محمد زارع

محمد زارع

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته