شنبه 16 فروردين 1399

Saturday 4 April 2020

شما اینجا هستید:خانه/قدرت های بزرگ /ادلب و دورنمای تنش در روابط روسیه و ترکیه

ادلب و دورنمای تنش در روابط روسیه و ترکیه

  • روسیه و ترکیه پس از آزمون نوامبر ۲۰۱۵ قانع شده‌اند که منافعی در روابط دو جانبه دارند که نباید آنها را برای مسایل منطقه ی فدا کنند. موضع دوگانه روسیه درباره عملیات ترکیه در شمال سوریه نمایش دیپلماتیک بوده و موضع اعمالی، تمایل به حل و فصل مساله با ترک هاست.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  جمعه, 09 اسفند 1398    17:50    سرویس قدرت های بزرگ

عفیفه عابدی*

اینترنشنال-سرویس قدرت‌های بزرگ/ بحران ادلب و تهدیدهای نظامی ترکیه علیه ارتش سوریه که با واکنش صریح روسیه مواجه شده و اخبار جسته و گریخته از برخی عملیات های نظامی متقابل، این گمانی زنی‌ را ایجاد کرده است که آیا امکان تقابل نظامی روسیه و ترکیه در این شهر وجود دارد؟ این در حالی است که پیش از این یکبار دیگر در سال ۲۰۱۵ ، تعارض منافع روسیه و ترکیه در موضوع سوریه روابط دو کشور را با انسداد کامل مواجه ساخته بود. اما پس از پایان تنش‌ها میان روسیه و ترکیه در زمینه ساقط شدن جنگنده روسی سوخو ۲۴ توسط ترکیه، مسکو و آنکارا همکاری های دوجانبه و چندجانبه ای با مشارکت ایران در سوریه شکل دادند که تا حد زیادی بر تعارض منافع این کشورها در بحران سوریه غلبه کرد. اما اکنون در موضوع ادلب نشانه‌هایی از در خطر قرار گرفتن دوباره این رابطه به وجود آمده است. اما بر اساس دلایلی می توان گفت سناریوی کنترل اختلاف ها در رابطه روسیه و ترکیه محتمل تر است.

زمانی که ترکیه اندکی پس از عادی سازی روابط مسکو و آنکارا، عملیات خود در شمال حلب موسوم به "سپر فرات" را آغاز کرد عملیاتی که علاوه بر داعش، کردها را هدف قرار می‌داد، آمریکا مخالفت صریحی با این عملیات داشت اما موضع روسیه درباره عملیات ترکیه در سوریه به شفافیت موضع آمریکا نبود. همزمان هم خبرهایی درباره رایزنی مقامات نظامی روسیه به ترکیه منتشر شد و اندکی بعد پیشروی ترکیه در شمال سوریه به امری عادی تبدیل شد و در متن نشست­های مکرر مسکو و آنکارا در آستانه هم توجهی به آن نمی­شد. اکنون نیز درباره موضع روسیه نسبت به عملیات ترکیه در ادلب سوریه، نظرات گوناگونی مطرح می­شود. اما اگر چه اظهارات برخی مقامات روسی در برابر آغاز عملیات ترکیه بسیار تند باشد و نشان از واکنش سخت احتمالی روسیه داشته باشد اما سناریوی محتمل تر این است که مسکو و آنکارا از این تقابل جلوگیری خواهند کرد. اما اهداف و انگیزه های دو طرف از این موضع دوگانه چیست؟

عوامل تأثیرگذار بر روند موجود در ادلب را می­توان با در نظر داشتن جنبه­های مختلف مساله چه از بعد دوجانبه و چه منطقه­ای کشف و رویدادها و اقدام‌های احتمالی را پیش بینی نمود.

سیاست ترکیه در قبال بحران سوریه از سال ۲۰۱۱ آنقدر سرسختانه بوده که رابطه این کشور با بسیاری از شرکای آنکارا چه در شرق و چه در غرب تحت تاثیر قرار داد، شاید بر این اساس بتوان گفت برای روسیه دشوار خواهد بود که ترکیه را به انصراف از ادلب متقاعد کند. به ویژه اینکه پیشروی نیروهای سوری در ادلب با حمایت روس­ها، یک کابوس برای آنکاراست که از دهه اخیر از بی نظمی ناشی از حضور تروریست ها در سوریه استفاده کرده و با نقض قواعد بین الملل بر بخش هایی از خاک سوریه مسلط شده است.

اما از سوی دیگر، نکات حائز اهمیت دیگر این است که هر کدام از هر گونه اظهار نظر و اقدامی که به تخریب دوباره این رابطه بیانجامد خودداری می‌کند. موضع روسیه درباره عملیات نظامی ترکیه در سوریه این بود که مواضع تند مسکو در سطوح میانی ابراز شده و در سطوح بالا روسیه به رایزنی با مقامات ترک ادامه می‌دهد. ترکیه نیز با وارد کردن بازیگران اروپایی تلاش می کند موضوع را بین الملی کرده و فشارهای بین المللی را بر روسیه افزایش داده و مسکو را به انفعال بکشاند.

همزمان باید این نکته را نیز در نظر داشت که روند اخیر در مذاکرات ترکیه و آمریکا درباره سوریه، می تواند تمایل روسیه به توافق با آنکارا را افزایش دهد. هر چند برای کرمین هم واضح و روشن است آنکارا با بازی دوجانبه با آمریکا و روسیه به دنبال تداوم سیاست متجاوزانه خود در سوریه است. اما از سوی دیگر ترکیه هرگز نمی تواند از طریق همکاری با آمریکا و اروپا سیاست های خود در قبال کردها را دنبال کند.

مجموع این رویکردها نشان می دهد هیچ کدام تمایل ندارند بحران ۲۰۱۵ در رابطه روسیه و ترکیه تکرار شود و در صورت تکرار این بحران، شرایط در سوریه بسیار پیچیده شده و به منازعه ای تمام عیار تبدیل خواهد شد.

در مجموع به نظر می‌رسد با وجود افزایش احتمال توافق بین آمریکا و ترکیه درباره سوریه، مسکو پیرو سیاست خارجی عملگرای خود مانند گذشته تلاش می‌کند امکان خود برای بازی با همه کارت‌ها از جمله ترکیه را حفظ کند. البته برای آنکارا هم چشم‌پوشی از مسکو هزینه­هایی در بر دارد. افزون بر این به نظر می‌رسد که روسیه و ترکیه پس از آزمون نوامبر ۲۰۱۵ قانع شده‌اند که منافعی در روابط دو جانبه دارند که نباید آنها را برای مسایل منطقه­ای فدا کنند. به عبارت دیگر موضع دوگانه روسیه درباره عملیات ترکیه در شمال سوریه، اینگونه قابل تشریح است که موضع سخت، نمایش دیپلماتیک بوده و موضع اعمالی، تمایل به حل و فصل مساله با ترک هاست.

در نهایت به نظرم این اختلافات با وساطت بازیگران غربی قابل حل نخواهد بود. چنانچه بر اساس آخرین اخبار، ولادمیر پوتین رئیس جمهوری روسی نیز برای شرکت در نشست پیشنهادی ترکیه برای ۵ مارس بین روسیه، ترکیه، آلمان و فرانسه، که آنکارا درخواست انجام آن در استانبول را داشته ، مخالفت کرده و ابراز داشته در این تاریخ برنامه کاری دیگری دارد. اما دلیل واقعی آن، آگاهی روس­ها به بی فایده بودن این نشست برای آنهاست. در واقع فضا بار دیگر برای تحرک دیپلماتیک ایران فراهم شده است. حتی اگر روس­ها و ترک­ها، فضای مشارکت ایران در فرآیند پیشرو را محدود نمایند، ایران می­باید با اتخاذ تاکتیک­هایی خود را به این فرآیند تحمیل کند. افزایش رایزنی بین ایران با دولت سوریه و روسیه از یک طرف و با طرف­های بین المللی چون سازمان ملل و اتحادیه اروپا از سوی دیگر می­تواند از جمله این تدابیر باشد.

*پژوهشگر مسائل روسیه

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته