پنجشنبه 2 آذر 1396

Thursday 23 November 2017

شما اینجا هستید:خانه/قدرت های بزرگ /1395: سال میوه‌چینی برجام در سوریه

1395: سال میوه‌چینی برجام در سوریه

  • 1395: سال میوه‌چینی برجام در سوریه

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  سه شنبه, 01 فروردين 1396    15:13    سرویس قدرت های بزرگ

اختصاصی اینترنشنال-سرویس قدرت های بزرگ/ سال 1395 برای دولت یازدهم سال امیدواری و انتظار برای نتیجه دادن توافق برجام بود. پس از تلاش بی‌وقفه‌ای که در دو سال نخست دولت یازدهم برای رسیدن به یک توافق جامع بر سر برنامه هسته‌ای ایران با غرب صورت گرفت، این انتظار وجود داشت که در سال 1395 بلاخره دولت یازدهم بتواند از توافق حاصل شده در تابستان سال 1394 بهره‌برداری کرده و از طریق بازسازی روابط با کشورهای غربی نه تنها تنش‌های موجود در سیاست خارجی را کاهش دهد، بلکه زمینه را برای رشد و رونق اقتصادی فراهم نماید. ارزیابی‌ها در خصوص اینکه تا چه اندازه این انتظارات به ویژه در حوزه اقتصادی به ثمر نشسته است متفاوت است، اما موضوعی که کمتر مورد توجه قرار گرفته است، تأثیر توافق برجام بر روابط ایران و روسیه و پیامدهای آن در سوریه است. اگر برجام هنوز نتوانسته است اعتماد را به روابط ایران و غرب بازگرداند، اما بدون تردید فضا را برای گسترش روابط ایران و روسیه باز کرده است. با وجود آنکه روس‌ها در زمان تحریم‌ها نیز روابط نسبتاً خوبی با ایران داشتند، اما در تقابل میان تعهدات آنها در قبال قطعنامه‌های شورای امنیت از یک سو و گسترش روابط با جمهوری اسلامی ایران از سوی دیگر، آنها به عنوان یک عضوی شورای امنیت تردیدی در اجرای این قطعنامه‌ها‌ از خود بروز نمی‌دادند. بدون تردید روس‌ها تا پیش از صدور قطعنامه‌ها مختلف علیه ایران تلاش می‌کردند تا این قطعنامه‌ها را تلطیف کرده و حتی در مواردی مانع تصویب قطعنامه‌های شدید علیه ایران در شورای امنیت شدند، اما هنگامی که قطعنامه‌ای در شورای امنیت با رأی ممتنع یا مثبت روسیه به تصویب می‌رسید، روس‌ها در اجرای آن خدشه‌ای ایجاد نمی‌کردند و در مواردی حتی از کشورهای غربی در اجرای این قطعنامه‌ها سخت‌گیرتر بودند. ممانعت از ارسال سامانه دفاعی اس300 توسط رئیس جمهور مدودوف در سال 2010، در حالی که بسیاری از کارشناسان و مقام‌های روس معتقد بودند این موضوع شامل قطعنامه نمی‌شود، از جمله مهمترین این موارد است. در دوران تحریم‌‌ها بانک‌های روسی به دلیل نگرانی از مجازات امریکایی‌ها به همان سختی بانک‌های غربی تحریم‌ها علیه ایران را رعایت می‌کردند و عملاً ارتباطات اقتصادی ایران و روسیه در این سالها در نتیجه تحریم‌ها به پایین‌ترین حد خود در یک دهه اخیر رسید.
با این حال، با لغو قطعنامه‌های شورای امنیت در نتیجه امضای توافق برجام در 23 تیرماه 1394 (14 ژوئیه 2015)، روسیه یکی از نخستین کشورهایی بود که حداقل به شکل نمادین با دستور رئیس جمهور پوتین مبنی بر ارسال سامانه اس 300 به ایران، پایان دوران تحریم‌های ایران را اعلام کرد. اگرچه روسها از یک سو به دلیل بحران اوکراین و آغاز تحریم‌های غرب علیه روسیه و از سوی دیگر به دلیل نگرانی از بهبود روابط ایران و غرب و از دست رفتن جایگاه روسیه در سیاست خارجی ایران در دوران پساتحریم، علاقه زیادی داشتند تا از فرصت لغو تحریم‌ها برای بازسازی روابط خود با ایران استفاده کنند، اما در عین حال، لغو قطعنامه‌‌های شورای امنیت علیه ایران بیش از مناسبات دوجانبه، دست روسیه را برای بهره‌گیری بیشتر از ظرفیت‌‌ها و توانمندی‌های ایران در سوریه باز کرد. بلافاصله پس از امضای توافق برجام روسیه توانست طرف‌های غربی و عربی در بحران سوریه را متقاعد کند که حضور ایران در گفتکوهای صلح سوریه ضرورت دارد و در نتیجه ایران برای نخستین بار در اکتبر 2015 به این گفتگوها در وین دعوت شد. اندکی پیش از این گفتگوها روسیه با ورود مستقیم نظامی به بحران سوریه عملاً ‌مرحله تازه‌ای از همکاری نظامی با جمهوری اسلامی ایران را در سوریه آغاز کرده بود. در ادامه این مسیر، روسیه از خاک ایران برای شلیک موشک‌های کروز به اهداف مورد نظر خود در سوریه و همچنین از پایگاه هوایی شهید نوژه در همدان برای پرواز جنگنده‌های خود بهره گرفت. تردیدی نیست که عملیات‌های مشترک و همکاری‌های نظامی ایران و روسیه در سوریه طی یک سال گذشته موازنه قدرت را در منطقه تغییر داده است. چنین همکاری‌هایی با توجه به سطح روابط دو کشور و همچنین اهداف مشترکی که ایران و روسیه در سوریه داشتند اگرچه ممکن است قابل انتظار و تا حدودی عادی به نظر برسند، اما واقعیت این است که اگر جایگاه ایران به دلیل قطعنامه‌های شورای امنیت همچنان در سطح بین‌المللی ذیل بند هفتم منشور سازمان ملل متحد تعریف می‌شد، برای روسیه ملاحظات زیادی برای گسترش همکاری نظامی با ایران وجود می‌داشت. روسیه‌ای که به دلیل قطعنامه شورای امنیت از اجرای تعهدات خود در مورد واگذاری سامانه دفاعی اس 300 به ایران خودداری کرد، حتماً حاضر نبود – به رغم اختلافاتی که با غرب بر سر بحران اوکراین داشت- به عنوان شریک نظامی ایران در سوریه شناخته شود. روس‌‌ها در ربع قرنی که از فروپاشی شوروی می‌گذرد همواره سعی داشته‌اند خود را نسبت به قطعنامه‌های شورای امنیت متعهد و ملتزم نشان دهند. بنابر این، اگر برجام هیچ حاصل دیگری نداشته باشد، مهمترین مانع بر سر راه گسترش همکاری‌های نظامی ایران و روسیه را که مهمترین جلوه آن در یک سال اخیر در مسأله سوریه بوده است، حذف کرد و این فرصت را فراهم کرد که دو کشور بتوانند با همکاری یکدیگر شرایط را در صحنه عملیاتی سوریه تغییر دهند و در فرایند مذاکرات سیاسی نیز نقش مؤثری ایفا کنند.

telegram channel

درباره نویسنده

محمود شوری

محمود شوری

  • دکترای روابط بین الملل
  • پژوهشگر حوزه اوراسیا و کارشناس مسائل روسیه
  • تماس: m.shoori@theinternational.ir

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته