يكشنبه 26 آذر 1396

Sunday 17 December 2017

شما اینجا هستید:خانه/قدرت های بزرگ /تداوم سیاست سنتی آمریکا در شرق آسیا

تداوم سیاست سنتی آمریکا در شرق آسیا

  • برخلاف آنچه ترامپ در ماه‌های اول ریاست جمهوری خود به‌خصوص تئوریزه نمودن اصل «غیرقابل‌پیش‌بینی » بودن آمریکا در برابر دیگر قدرت‌های بزرگ و همچنین دیگر بازیگران ناهم‌سو در سیاست بین‌الملل بود، به نظر می‌رسد که پیچیدگی‌ها و چالش‌های داخلی حوزه سیاست در آمریکا، بیش از پیش در تنظیم سیاست‌های دونالد ترامپ و بازگشت وی به مسیر «سیاست سنتی » در ارتباط با کشورهای شرق آسیا و همچنین چین مؤثر بوده است.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  دوشنبه, 22 آبان 1396    14:09    سرویس قدرت های بزرگ

واقعیت آن است که منطقه شرق آسیا، تحولات آن و به‌خصوص تحولات مربوط به دو بازیگر کلیدی این منطقه یعنی چین و کره شمالی از همان آغاز کمپین انتخاباتی دونالد ترامپ به‌عنوان اولویت‌های ذهنی و مهم دونالد ترامپ مطرح بود و وی تلاش نمود تا در چند ماه ابتدایی ریاست جمهوری خود، این انگاره‌های ذهنی را با شدت و حدت بیشتری پیش ببرد. با رصد رفتارهای ایالات‌متحده در شرق آسیا، به نظر می‌رسد که هرچه زمان به جلو می‌رود، میزان بازگشت سیاست آمریکا و دونالد ترامپ به همان مسیر سیاست سنتی این کشور به‌خصوص سیاست‌های مطرح‌شده توسط باراک اوباما نزدیک‌تر می‌شود. هرچند می‌توان بخشی از این بازگشت و عقب‌نشینی را به بازی و مدیریت زیرکانه چین در منطقه مربوط دانست لیکن همچنین می‌توان بخشی از این مسئله را نیز به فهم و برداشت‌های دونالد ترامپ در دوره ملقب به «دوره آموزشی» خود مربوط دانست. در هر حال به نظر می‌رسد که دونالد ترامپ از سیاست تهاجمی چندماهه اول ریاست جمهوری خود نسبت به منطقه شرق آسیا کمی فاصله گرفته است و تلاش دارد تا در یک قالب و بافتار منسجم‌تری نسبت به تحولات این منطقه واکنش نشان دهد. در ادامه تلاش می‌شود تا برخی از دلایل این چرخش نسبی نگرشی و ذهنیتی دونالد ترامپ و سیاست‌های وی نسبت به منطقه شرق آسیا را مورد اشاره قرار داد.

فهم پیچیدگی‌های موجود در منطقه شرق آسیا

همان‌گونه که بیان شد، هرچه زمان به جلوتر می‌رود ماهیت سیاست‌های امریکا و نگرش دونالد ترامپ از سیاست و نگرش تهاجمی نسبت به تحولات منطقه شرق آسیا به سمت اعتدال بیشتر حرکت کرده است. طبیعتاً یکی از دلایل مهم این مسئله را می‌توان به افزایش فهم وی از میزان پیچیدگی‌های موجود در منطقه مربوط دانست. وجود یک قدرت بزرگ به نام چین در منطقه و همچنین رقابت دیگر بازیگران کلیدی منطقه مانند ژاپن با این کشور، افزایش نیازهای استراتژیک کشورهای منطقه به چین و سرمایه‌های این کشور، وجود اختلافات ارضی میان بازیگران و نهایتاً وابستگی‌های عمیق اقتصادی بازیگران منطقه به یکدیگر، امکان دست‌کاری سریع و بدون احتیاط در منطقه را بیش از پیش دشوار کرده است و به نظر می‌رسد که ترامپ به‌خوبی متوجه بخشی از این مسائل شده است. شاید در نتیجه همین پیچیدگی‌ها است که برژینسکی بیان می‌دارد حضور آمریکا در منطقه و به‌خصوص بحران کره شمالی بدون برخورداری از یک استراتژی منسجم می‌تواند نتایج فاجعه باری هم برای امریکا و هم برای منطقه در پی داشته باشد. البته این نکته مهم را هم باید بیان داشت که بخشی از افزایش این قدرت شناختی دونالد ترامپ به بازی بسیار زیرکانه و حساب‌شده چین در دوره ملقب به «دوره آموزشی ترامپ» در پست ریاست جمهوری هم برمی‌گردد.

korea protest trump

چینی‌ها از یک‌سو تلاش داشتند تا با توسل به اقدامات مختلف به‌خصوص دعوت از هنری کسینجر میزان شناخت ترامپ از منطقه را بالا برده و فرصت لازم برای ساخت استراتژی‌های جدید برای برخورد با پدیده ترامپ را برای خود فراهم آوردند و از طرف دیگر با شناخت عمیقی که از ماهیت رفتارهای ترامپ و ذهنیت مسئله محور وی به دست آوردند، توانستند مسائل جدیدتری مانند مسئله کره شمالی، همراهی یا عدم همراهی با جهانی‌شدن، خروج از پیمان پاریس و ... را جهت حل نمودن پیش روی وی قرار دهند که طبیعتاً حل این مسائل با پیچیدگی‌های خاص خود همراه است. به‌عنوان مثال اگرچه ترامپ در ارتباط با مسئله کره شمالی بیان داشته بود که سیاست صبر استراتژیک اوباما نسبت به این کشور پایان یافته است اما به نظر می‌رسد که عملاً در حال دنبال نمودن همان مسیر است. به بیان دیگر وی همان سیاست «فشار بیشتر» دوران اوباما را کمی بازتر و گسترده‌تر کرده است. در کنار این مسئله، همچنین، افزایش تمایل کره جنوبی برای افزایش مسیرهای تعامل و مذاکره با کره شمالی نیز از دیگر تحولات رخ‌داده در محیط امنیتی شرق آسیا بود که باعث افزایش پیچیدگی‌های موجود در منطقه شد. علاوه بر نوع نگاه کره جنوبی به کره شمالی و برخی تفاوت‌هایی که میان این کشور با امریکا وجود دارد و بر حجم پیچیدگی‌های منطقه‌ای افزود است، همچنین ظرفیت‌های چین و تلاش امریکا برای استفاده از ظرفیت‌های این کشور برای حل بحران کره شمالی نیز شاخص دیگری است که پیچیدگی‌ها را مضاعف کرده است. هر چند به نظر می‌رسد که آمریکا بسیار تلاش دارد تا از طریق افزایش فشار بر چین، زمینه حل بحران کره شمالی را فراهم آورد اما واقعیتان است که چین هم به‌راحتی این کارت مهم بازی خود را به امریکا واگذار نخواهد کرد و هم در پاره‌ای مواقع به نظر می‌رسد که این کشور از ظرفیت لازم برای به‌قاعده درآوردن کره شمالی برخوردار نیست و اختلافات موقتی میان دو کشور وجود دارد. طبیعتاً بحران کره شمالی و نوع استفاده از ظرفیت چین از جمله پیچیدگی‌های مهم دیگری است که آمریکا و دونالد ترامپ با آن مواجه است. مسئله تایوان، دریای چین جنوبی و دریای شرقی چین هم از دیگر مسائلی است که اگر آن را به پیچیدگی خود روابط چین و امریکا اضافه کنیم، طبیعتاً چگونگی اتخاذ تصمیم برای دونالد ترامپ در منطقه شرق آسیا را بسیار دشوار و سخت می‌کند.

فهم دشواری‌ها و محدودیت‌های سیاست یک‌جانبه‌گرایی

علاوه بر نقشی که مناسبات پیچیده درون منطقه‌ای بر چگونگی بازگشت آمریکا از سیاست تهاجمی چند ماه اول ریاست جمهوری ترامپ داشته است همچنین فهم محدودیت‌های سیاست یک‌جانبه‌گرایی نیز به‌خصوص در چند سال اخیر فشارهای استراتژیک بیشتری به آمریکا برای انجام کنش‌های خاص داشته است. اگرچه شاید اقتصاد آمریکا از سال 2001 تا تقریباً سال 2008 ظرفیت لازم برای سیاست امنیتی و خارجی امریکا و کنش‌های بلندمدت این کشور را به‌خوبی میسر می‌ساخت لیکن از زمان وقوع بحران اقتصادی در غرب و آمریکا به نظر می‌رسد که ظرفیت این کشور برای انجام کنش‌های استراتژیک بلندمدت کمی کاهش یافته است. از طرف دیگر قدرت‌یابی بازیگرانی مانند چین، روسیه، و هند نیز تا حدودی مقداری از ظرفیت‌های سابق کنش این کشور را کاهش داده است. به‌عنوان مثال در حالی که در سال 2000 تولید ناخالص داخلی امریکا، چین، هند و روسیه به ترتیب 10.3، 1.21، 0.48، و 0.26 تریلیون دلار بوده است این میزان در سال 2016 به 18.7، 12.25، 2.38، 1.18 تریلیون دلار افزایش یافته است و پیش بینی شده است که چین تا سال 2025-2030 از این بابت امریکا را پشت سر گذارد.

همان‌طور که در فوق بیان شد، ظهور بحران و ضعف اقتصادی ایجادشده در ساختار اقتصادی آمریکا، عملاً اجازه توسل به کنش‌های استراتژیک بلندمدت برای این کشور را نخواهد داد و از طرف دیگر ضرورت بازنگری در ائتلاف‌های دفاعی و امنیتی امریکا و تلاش برای نقش‌آفرینی بیشتر متحدان منطقه‌ای آمریکا در معادلات امنیتی منطقه و نظام بین‌الملل بیشتر از گذشته احساس می‌شود. به بیان دیگر می‌توان گفت که مشکل مدیریت آمریکا بر معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی در حال حاضر مضاعف شده است. به این معنا که اگر تا کنون آمریکا قدرت‌های بزرگی مانند چین را به «سواری رایگان » و عدم پذیرش مسئولیت در معادلات و بحران‌های منطقه‌ای محکوم و متهم می‌نمود امروزه این امر به دامنه متحدین این کشور از جمله اعضای ناتو و همچنین دو کشور ژاپن و کره جنوبی نیز کشیده و گسترش یافته است. این مسئله خود می‌تواند نشانگر آن باشد که بار تعهدات و مدیریت تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی برای آمریکا بسیار افزایش یافته است. از طرف دیگر افزایش بار تعهدات و حضور هزینه‌بر آمریکا در مناطق مختلف می‌تواند برای قدرت‌های بزرگ دیگری مانند چین و روسیه تا حدود زیادی مفید باشد چراکه امکان اخذ امتیازات بیشتر از سوی این دو کشور از آمریکا را بیشتر فراهم می‌کند.

فهم دشواری‌ها و محدودیت‌های داخلی آمریکا

برخلاف آنچه ترامپ در ماه‌های اول ریاست جمهوری خود به‌خصوص تئوریزه نمودن اصل «غیرقابل‌پیش‌بینی » بودن آمریکا در برابر دیگر قدرت‌های بزرگ و همچنین دیگر بازیگران ناهم‌سو در سیاست بین‌الملل بود، به نظر می‌رسد که پیچیدگی‌ها و چالش‌های داخلی حوزه سیاست در آمریکا، بیش از پیش در تنظیم سیاست‌های دونالد ترامپ و بازگشت وی به مسیر «سیاست سنتی » در ارتباط با کشورهای شرق آسیا و همچنین چین مؤثر بوده است. اختلافات موجود در میان تیم دونالد ترامپ نسبت به خروج یا عدم خروج این کشور از توافقنامه تجارت مشترک فراپاسفیک، عزل و نصب‌های پی‌درپی و مبهم، اعلام سیاست احیای آمریکا و ایجاد ابهام و تردید در متحدین منطقه‌ای آمریکا نسبت به حمایت یا عدم‌حمایت این کشور، مطرح‌شدن بحث دست‌کاری در انتخابات، شکل‌گیری اعتراضات گسترده داخلی علیه ترامپ و ... همه و همه باعث شده است تا ترامپ و جمهوری خواهان بازگشت به سیاست سنتی آمریکا در شرق آسیا را مجدداً در دستور کار قرار دهند.

 

* محمد زارع، پژوهشگر مسائل چین و دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل دانشگاه علامه طباطبایی

 

telegram channel

درباره نویسنده

محمد زارع

محمد زارع

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته