جمعه 28 مهر 1396

Friday 20 October 2017

شما اینجا هستید:خانه/قدرت های بزرگ /ماهیت سیاست‌های روسیه در آسیای مرکزی: اقتصادی یا امنیتی - راهبردی؟

ماهیت سیاست‌های روسیه در آسیای مرکزی: اقتصادی یا امنیتی - راهبردی؟

  • بررسی وضعیت انرژی و ارزش صادرات و واردات روسیه با کشورهای آسیای مرکزی نشان‌دهنده نقش ضعیف اقتصاد در مناسبات دو طرفه و اهمیت بالای مسائل امنیتی و راهبردی در این منطقه است.

    Submit to FacebookSubmit to Twitter

نویسنده :  پنج شنبه, 20 مهر 1396    21:41    سرویس قدرت های بزرگ

دکتر قاسم اصولی*

بررسی وضعیت انرژی و ارزش صادرات و واردات روسیه با کشورهای آسیای مرکزی نشان‌دهنده نقش ضعیف اقتصاد در مناسبات دو طرفه و اهمیت بالای مسائل امنیتی و راهبردی در این منطقه است.

از نیمه دوم سال 2014، اقتصاد روسیه از کاهش جهانی قیمت نفت و تحریم‌های اقتصادی اعمال شده توسط غرب تأثیر پذیرفت که به کاهش ارزش روبل (واحد پول ملی) و سهام این کشور منجر شد؛ اما، در سال 2016، در نتیجه افزایش قیمت نفت و همچنین تثبیت تورم، کاهش ارزش روبل متوقف شد. نرخ رشد اقتصادی این کشور هم در سال 2015 منفی 8/2 درصد بوده است، این در حالی است که این رقم در سال 2016 به منفی 2/0 درصد رسیده است. با وجود این، بهبود تولید این کشور بسیار تدریجی بوده و نشانه‌های بهبود پایدار در مصرف و وضعیت سرمایه‌گذاری در این کشور دیده نشده است. تحریم‌های غرب علیه روسیه، به دلیل تجاوز به اوکراین، نگاه اقتصادی این کشور را به حوزه خارج نزدیک به‌ویژه آسیای مرکزی تقویت کرده است و در واقع، روسیه تلاش کرده است کاستی‌های اقتصادی ناشی از تحریم غرب را از طریق گسترش روابط اقتصادی با کشورهای حوزه خارج نزدیک جبران کند. حال سؤال این است در شکل‌گیری سیاست روسیه نسبت به آسیای مرکزی کدام یک از عوامل اقتصادی یا امنیتی و راهبردی نقش پررنگ‌تری را ایفا می‌کنند؟

از دهه 1990 تجارت بین روسیه و کشورهای آسیای مرکزی به‌طور چشمگیری کاهش پیدا کرده است و روسیه جایگاه خود را به عنوان شریک اول تجاری کشورهای منطقه به چین داده است. در سال 2016 تجارت بین روسیه و پنچ کشور آسیای مرکزی روی هم حدود 5/18 میلیارد دلار بوده است، در حالی که حجم تجاری چین با این کشورها به بالای 40 میلیارد دلار رسیده است. روسیه همچنین از نظر تجارت با قزاقستان از اتحادیه اروپا عقب افتاده و تنها در برخی موارد به عنوان شریک اول تجاری ازبکستان و تاجیکستان باقی مانده است. در کل، نفوذ اقتصادی روسیه در آسیای مرکزی از دهه 1990، به‌وسیله مشارکت سایر بازیگران مانند ترکیه، ایران، کره جنوبی و کشورهای حوزه خلیج فارس (از دهه 2000 به بعد) به چالش کشیده شده است. در ادامه بررسی میزان تعاملات تجاری روسیه با کشورهای آسیای مرکزی برای نشان دادن جایگاه اقتصادی روسیه در این منطقه مهم است در دوره اتحاد جماهیر شوروی که تمام اقتصاد این منطقه مبتنی بر تقسیم کار و تولید کالای اقتصادی با مرکزیت مسکو بود، به‌نظر می‌رسد با فروپاشی شوروی و با اتخاذ گرایش‌های غرب محور توسط کشورهای این منطقه، دوران گذار خود را سپری می‌کند.

1 osul

 

کشور قزاقستان با ارزش وارداتی 6/3 میلیارد دلار و سهم 9/1 درصد مهم‌ترین شریک وارداتی روسیه در منطقه آسیای مرکزی به‌شمار می‌آید و بعد از آن به ترتیب کشورهای ازبکستان، ترکمنستان، قرقیزستان، تاجیکستان قرار گرفته‌اند. در کل، سهم کشورهای آسیای مرکزی در مجموع واردات روسیه حدود 6/2 درصد است. این موضوع نشان‌دهنده عدم تکمیل‌کننده‌گی اقتصادی دو طرف و موقعیت ضعیف کشورهای آسیای مرکزی در تأمین نیازهای اقتصادی روسیه است.

2 osul

 

در بخش صادرات همانند بخش واردات، قزاقستان با وارد کردن محصولاتی به ارزش 4/9 میلیارد دلار و دارا بودن سهمی در حدود 3/3 درصد، مهم‌ترین شریک صادراتی روسیه در آسیای مرکزی به شمار می‌آید. بعد از آن به ترتیب کشورهای ازبکستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ترکمنستان قرار دارند. مجموع سهم کشورهای آسیای مرکزی در دریافت محصولات صادراتی روسیه حدود 7/4 درصدد است که با وجود اهمیت بالای سیاسی و نظامی این منطقه برای روسیه، نشان‌دهنده جایگاه ضعیف این کشورها در بخش صادراتی اقتصاد روسیه است.

در حوزه انرژی هم تولیدکنندگان آسیای مرکزی به درجه‌های مختلف تلاش کرده‌اند از طریق تکمیل سه مورد از چهار خطوط انتقال گاز آسیای مرکزی- چین (مجموع ظرفیت این خطوط 85 میلیارد متر مکعب است) وابستگی خود را به روسیه کاهش دهند. شبکه‌های انتقال گاز A,B,C که به‌طور موازی از ترکمنستان پس از عبور از ازبکستان و قزاقستان به چین می‌رسند، به ترتیب در سال‌های 2009، 2010 و 2015 تکمیل شده‌اند و ظرفیت انتقال 55 میلیارد متر مکعب را در سال دارند. برای افزایش ظرفیت صادرات شبکه، به میزان 30 میلیارد متر مکعب در سال، چین قرارداد دیگری را با کشورهای ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان و قرقیزستان در سال 2013 برای ساخت خط D امضا کرد. تمام این شبکه‌های خطوط انتقال گاز نزدیک به 7 میلیارد دلار هزینه دربر داشته و 50 درصد آن توسط چین پرداخت شده است و نیمه دیگر هم از طریق دریافت وام از چین تأمین شده است. این موضوع نشان می‌دهد چین با وجود حساسیت‌های روسیه به‌تدریج جایگاه اقتصادی خود را در بخش انرژی آسیای مرکزی تقویت کرده است.

در کل بررسی وضعیت انرژی و ارزش صادرات و واردات روسیه با کشورهای آسیای مرکزی نشان‌دهنده نقش ضعیف اقتصاد در مناسبات دو طرفه و اهمیت بالای امنیتی و راهبردی این منطقه با توجه به تأکید روسیه به اهمیت کشورهای آسیای مرکزی در تمامی دکترین نظامی، امنیتی، اسناد سیاست خارجی و حضور پایگاه‌های نظامی این کشور در این منطقه و اهمیت است.

*دکتر قاسم اصولی، پژوهشگر مرکز تحقیقات تدبیر اقتصاد و کارشناس مسائل اوراسیا

telegram channel

رسانه

Submit to FacebookSubmit to Twitter

نظر دادن

لطفا تمامی موارد ستاره دار را پر نمایید.

آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
آزادسازی موصل (18 تیر 1396)
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
تصاویر هفته نخست اردیبهشت
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
عکس های هفته (آخر فروردین 1396)
تصاویر هفته
تصاویر هفته